Ca sĩ Joan Baez nói về vấn đề nhân quyền tại Việt Nam

Bùi Văn Phú

Hội thảo về nhân quyền năm 1980. Từ trái qua: Khôi nguyên Nobel Hoà Bình Seán MacBride, ca sĩ Joan Baez, luật sư Luis Risque, bác sĩ Trần Xuân Ninh, giáo sư Karl Jackson

Hội thảo nhân quyền 1980. Từ trái: Khôi nguyên Nobel Hoà bình Seán MacBride, ca sĩ Joan Baez, luật sư Luis Risque, bác sĩ Trần Xuân Ninh

Humanitas International là một tổ chức nhân quyền được thành lập cách đây 2 năm với mục đích theo dõi, tố cáo sự vi phạm nhân quyền ở mọi nơi, yểm trợ các tổ chức khác đấu tranh cho những quyền căn bản của con người. Một trong những việc làm đầu tiên của Humanitas International là gửi một bức Thư Ngỏ đến nhà cầm quyền Hà Nội phản đối chính sách chà đạp nhân quyền tại Việt Nam. Bức thư đã làm Hà Nội kinh hoàng và dư luận quốc tế chấn động. Sáng lập viên và chủ tịch hiện nay của Humanitas International là nữ danh ca Joan Baez.

Nổi tiếng từ lâu qua những bài hát như Blowing in the Wind (Die Antwort weiBt nur der wind), Joan Baez là một trong những người lớn tiếng nhất của phong trào phản chiến ở Hoa Kỳ những năm 60, đã từng xuống đường biểu tình chống chiến tranh Việt Nam. Giáng Sinh 1972, Joan Baez còn ngồi trong một hầm trú bom ở Hà Nội.

Nhưng sau khi miền Nam Việt Nam bị chiếm, Joan Baez đã nhận chân được sự thật và không ngần ngại lên tiếng tố cáo chính sách vi phạm nhân quyền của cộng sản Việt Nam. Joan đã đi thăm các trại tị nạn ở Đông nam Á để hiểu rõ những thảm cảnh xảy ra cho dân tị nạn. Muà hè 79, cùng với dân chúng Mỹ và dân tị nạn, Joan Baez đã đốt nến xuống đường đi biểu tình tuần hành tại thủ đô Hoa Thịnh Đốn, đến toà Bạch Ốc yêu cầu chính phủ Mỹ lưu tâm nhiều hơn tới nhân quyền tại Đông Dương. Và từ đó, Joan Baez vẫn hoạt động không ngừng.

Ca sĩ Joan Baez nói chuyện với sinh viên về vấn đề người tị nạn Đông Dương, Sproul Plaza 1979

Ca sĩ Joan Baez nói chuyện về vấn đề người tị nạn Đông Dương, Sproul Plaza 1979

Sau đây mời bạn đọc theo dõi cuộc phỏng vấn Joan Baez do anh Bùi Văn Phú thực hiện tại California.

*

Bùi Văn Phú: Thưa chị, tổ chức Humanitas được thành lập khi nào?

Ca sĩ Joan Baez: Humanitas được thành lập vào tháng 3 năm 1979.

– Tháng 5 năm 1979, dưới danh xưng của Humanitas chị đã khởi xướng và cùng với một số nhân vật tên tuổi đồng ký tên vào một thư ngỏ gửi chính quyền Hà Nội để kêu gọi họ tôn trọng các nguyên tắc nhân quyền của dân tộc Việt Nam. Có phải đó là việc làm đầu tiên của Humanitas không?

Đó là việc làm đầu tiên với danh nghĩa Humanitas. Nhưng thật ra trong suốt 25 năm qua tôi đã và đang tranh đấu cho nhân quyền, vì thế đây không phải là hoạt động đầu tiên cho nhân quyền mà tôi chọn.

Thư ngỏ gửi nhà cầm quyền Hà Nội về những vi phạm nhân quyền tại Việt Nam, 30.5.1979

Thư ngỏ gửi nhà cầm quyền Hà Nội về những vi phạm nhân quyền tại Việt Nam, 30.5.1979

Có những lý do đặc biệt nào đã khiến chị chọn vấn đề nhân quyền tại Việt Nam trong giai đoạn hiện tại để hành động?

Lý do chính đáng nhất tôi có thể nói với anh là vì tôi nghĩ không một ai sẽ làm chuyện đó cả.

Chị có thể cho biết tại sao chị lại nghĩ thế?

Trước khi để ý đến những vi phạm nhân quyền của Hà Nội, tôi có gặp một người Việt Nam. Anh ta hỏi tôi: “Chuyện gì đã xảy đến với những người đã từng lưu tâm đến dân tộc Việt Nam. Những người này đâu cả rồi?” Thực sự lúc đó tôi cũng muốn tránh né vấn đề, bởi vì tôi không muốn nghĩ đến vấn đề Việt Nam nữa, vì tôi tin tưởng những người Việt Nam tôi đã gặp tại Hà Nội trong thời kỳ còn chiến tranh. Họ nói với tôi là: “Chúng tôi chỉ muốn người Hoa Kỳ rút khỏi Nam Việt Nam, vì như thế chúng tôi mới có quyền tự quyết, chúng tôi mới có tự do.” Tôi đã tin những điều họ nói. Nhưng bây giờ, tôi cũng tin rằng những người Việt nói với tôi những điều đó đã chết hoặc bị giam giữ, vì lý do Hà Nội dùng để bắt giam người là sự liên hệ với Hoa Kỳ. Những người đã đón tiếp tôi và những người Hoa Kỳ khác tại Hà Nội có lẽ không còn cơ hội được tự do.

Sau khi bức thư ngỏ gửi Hà Nội được đăng tải trên các nhật báo lớn tại Hoa Kỳ, phản ứng của Hà Nội ra sao?

Chắc chắn là họ không ưa tôi. Ngạc nhiên hơn nữa, tôi bị coi là kẻ thù số một tại Hà Nội. Khi nói như thế, hiển nhiên không phải tôi bị coi là kẻ thù của dân tộc Việt Nam, mà là kẻ thù của tập đoàn lãnh đạo tham nhũng tại Hà Nội.

Tôi có theo dõi các phản ứng của Hà Nội về bức thư ngỏ của chị và ghi nhận được những việc sau đây qua báo chí xuất bản tại Hà Nội. Trong hai bài báo, bài “A Letter to Some American Friends” của Nguyễn Khắc Viện đăng trong Vietnam Courier số tháng 7-79 và bài “Ai Đạo Diễn Cho Nữ Nghệ Sĩ Gio-an Ba-ye?” của Lưu Quý Kỳ đăng trong tuần báo Đại Đoàn Kết số ngày 7-7-79. Cả hai đều viết rằng chị đã thay đổi lập trường và đang bị lợi dụng bởi CIA. Chị thấy những điều đó có đúng không?

Tôi không bị ai lợi dụng trong việc gửi bức thư ngỏ đó. Tôi làm những điều tôi muốn làm và lập trường của tôi lúc nào cũng đứng về phiá dân tộc Việt Nam.

Đoàn Văn Toại trong một buổi nói chuyện về nhân quyền Việt Nam tại Berkeley

Trong một buổi hội thảo vừa qua, chị có đề cập đến hai người Việt Nam (Đoàn Văn Toại và Nguyễn Hữu Hiệu) đã cho chị biết những tin tức đầu tiên về các trại cải tạo. Tại sao chị lại tiếp xúc trước tiên với hai người này về vấn đề nhân quyền tại Việt Nam?

Khi tôi bắt đầu chú ý đến những vi phạm nhân quyền tại Việt Nam thì tôi cũng bắt đầu tìm xem ai là người có thể nói lên điều đó một cách trung thực nhất. Và tôi thấy Đoàn Văn Toại là nhân chứng tiêu biểu cho những vi phạm nhân quyền của Hà Nội. Trong quá khứ Đoàn Văn Toại đã bị giam giữ nhiều lần vì chống lại chế độ Thiệu. Nhưng anh ấy là người không thiên vị. Vì thế, khi chính quyền mới của Hà Nội giao cho anh ấy một việc và bắt làm theo ý họ, anh ấy từ chối và bị bắt giam. Sau khi rời Việt Nam ra ngoại quốc, Đoàn Văn Toại đã nói lên sự thực về các trại giam ở Việt Nam. Nhờ quá khứ của anh ta, anh được nhiều người tin. Chắc anh có theo dõi và đã biết, tiếng nói của Đoàn Văn Toại có ảnh hưởng nhiều và có hại cho Hà Nội, nên phe tả lại chụp mũ anh ta là CIA.

Trong hơn một năm qua, chị và các cộng sự viên của chị đã phỏng vấn nhiều người tại nhiều nơi khác nhau, từ Hoa Kỳ, các trại tị nạn đến Pháp. Hiện nay, chị có con số chính xác nào về những người đang bị Hà Nội giam giữ không?

Tất cả những gì tôi biết từ những nguồn tài liệu khác nhau. Hà Nội đưa ra con số 50.000. Ân xá Quốc tế nói 200.000 và Đoàn Văn Toại 800.000. Anh có thể chọn một số trung bình từ những con số đó. Riêng tôi thì không có con số chính xác nào.

Ngoài việc Hà Nội giam giữ người, chị có ghi nhận những vụ tra tấn nào tại Việt Nam không?

Có nhiều tù nhân từng bị Hà Nội bắt giam đã cho tôi biết tin tức về các vụ như nhận chìm vào trong phuy nước, giam trong “connex box” hoặc đổ nước xà bông vào mũi tù nhân, có lẽ đó chỉ là những trường hợp lẻ tẻ.

Nữ danh ca Joan Baez

Có sự việc tù nhân phải đi gỡ mìn bằng tay không chăng?

Tôi có nghe nói về những vụ này do một số tù nhân kể lại. Họ phải đi tìm và gỡ mìn với một vài khúc dây kẽm gai trong tay.

Khi nói về nhân quyền tại Việt Nam, chị có đề cập đến hậu quả của sự vi phạm là những “thuyền nhân”. Chị có thể cho biết rõ hơn là chị nhắm vào những thay đổi gì tại Việt Nam? Và chị mong kết quả như thế nào?

Như những gì đã cảnh giác Hà Nội trong thư ngỏ. Tôi nghĩ đó là một việc làm đúng. Không một ai đã chất vấn 17 người lãnh đạo Hà Nội. Điều tôi làm khiến họ giật mình và tôi nghĩ rằng cần phải cảnh cáo những người lãnh đạo Hà Nội về những việc họ làm. Những việc tôi làm có thể không tạo được ảnh hưởng rộng lớn vì thế giới đang sống trong những sự thù nghịch ghê gớm. Nhưng trong phạm vi nhỏ hẹp tại Việt Nam, tôi đã được biết là có vài thay đổi của chính quyền, đã có người được thả ra khỏi trại giam. Lý do của sự thay đổi không gì khác hơn là do những chỉ trích đã có đối với những việc làm của Hà Nội. Anh cũng hiểu là Việt Nam cũng như bất cứ quốc gia nào đều không muốn những chuyện không tốt của họ bị phổ biến rộng rãi.

Như thế có nghĩa là làm áp lực có thể thay đổi được chính sách của Hà Nội?

Tôi nghĩ đó là cách duy nhất khiến họ phải thay đổi chính sách.

Giáng Sinh năm 1972 chị đến Hà Nội và cũng đã phải xuống hầm tránh bom. Trong thời gian đó chị có tiếp xúc với người dân Việt Nam không?

Hồi đó, chuyện xảy ra như thế này: khi máy bay Hoa Kỳ oanh tạc, chúng tôi phải xuống hầm trú ẩn. Khi xuống hầm thì người Việt phải dồn về một phiá, tôi và những người Mỹ, Ấn Độ, Ba Lan, Nga, Pháp… về một phiá của hầm. Tuy vậy, tôi cũng có dịp nói chuyện với họ.

Chị nghĩ gì về những người Việt chị đã gặp đó?

Tôi phỏng đoán họ là những tù nhân chính trị vì họ biết nhiều điều về người Mỹ, có lẽ họ đã làm việc với người Mỹ.

Chị có biết tin tức gì về những người này sau đó không?

Những người Việt Nam đó biết nhiều về Hoa Kỳ thì tôi tin là tên của họ phải có trong danh sách những người bị Hà Nội giam giữ vì có liên hệ với người Mỹ.

Câu hỏi cuối: chị có thể cho biết thêm là trong quá khứ, dù mới thành lập được hơn một năm, Humanitas đã có những hoạt động nào khác? Và trong tương lai?

Ngoài bức thư ngỏ gửi Hà Nội, Humanitas đã phát động một chương trình quyên góp tiền bạc, phẩm vật để cứu trợ những người tị nạn Cam Bốt. Chương trình này được sự yểm trợ của đài truyền hình số 4 (KRON) và nhật báo San Francisco Examiner, số tiền thu được lên đến trên một triệu mỹ kim. Buổi hội thảo tại Berkeley cũng là một hoạt động của Humanitas để cho mọi người thấy là Humanitas không thiên về bên tả hay bên hữu. Cuối tháng này tôi sẽ đi Madrid, thủ đô Tây Ban Nha, để dự những cuộc hội thảo trên căn bản thoả ước Helsinki về nhiều vấn đề mà nhân quyền là một đề tài của các buổi họp tại Madrid.

Cám ơn chị đã dành thì giờ cho buổi nói chuyện hôm nay. Chúc chị đạt nhiều thành công tại Madrid.

(ảnh trong bài của tác giả)

© 1980 Buivanphu

___

[Bài đã đăng trên Nguyệt san Độc Lập (Stuggart – Cộng hoà Liên bang Đức), số 2-81 Xuân Tân Dậu, ngày 05.02.1981]

About Bùi Văn Phú

Bùi Văn Phú is a community college teacher and a freelance writer from San Francisco Bay Area. He worked with Peace Corps in Togo, Africa and United Nations High Commissioner for Refugees in Southeast Asia. Bùi Văn Phú hiện dạy đại học cộng đồng và là một nhà báo tự do sống tại vùng Vịnh San Francisco, California. Trong thập niên 1980, ông làm tình nguyện viên của Peace Corps tại Togo, Phi Châu và làm tham vấn giáo dục cho Cao ủy Tị nạn Liên hiệp quốc tại Đông nam Á.
This entry was posted in cộng đồng, chính trị Việt, phỏng vấn and tagged , , , . Bookmark the permalink.

One Response to Ca sĩ Joan Baez nói về vấn đề nhân quyền tại Việt Nam

  1. Pingback: Doan Van Toai : A Lament for Vietnam – Thổn thức cho Việt Nam [1981] | Mémoires d'Indochine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s