Văn nghệ sinh viên Berkeley lần thứ 25

Bùi Văn Phú

Ngày mới vào học ở Đại học Berkeley, niên học 1977-78, khi leo những con giốc thoải để đến giảng đường Evans, PSL hay Le Conte vào những buổi sáng lạnh và sương mù, hồn tôi thường mênh mang một nỗi nhớ nhà theo lời ca quen thuộc: “Phố núi cao phố núi đầy sương / phố núi cây xanh trời thấp thật buồn / anh khách lạ đi lên đi xuống / may mà có em đời còn dễ thương…”. Để rồi một hôm nghe bạn hát trong buổi đàn ca: “Em Chenney má đỏ môi hồng / ở đây buổi chiều quanh năm mùa đông / nên tóc em ướt và mắt em ướt…” thì hiểu ra anh chàng đang mơ mộng đến cô sinh viên nào đó ở ký túc xá Chenney.

Mới đến nước Mỹ được hai năm hơn, khi đó chúng tôi thật sự là những “khách lạ” vì còn chân ướt chân ráo. Vì còn xa lạ, vì có chung một nguồn gốc, ngôn ngữ, chung những lo âu trong môi trường đại học nên những chàng, những nàng sinh viên Việt tị nạn sau đó đã tụ họp nhau lại và lập hội, tạo cơ hội gần nhau.

Những hoạt động của hội thời gian đầu tuy đơn sơ nhưng vui và thân tình qua những buổi pic-nic, những sinh hoạt thể thao – nhất là bóng bàn – và tổ chức ăn Tết.

Ngày 5.4.1980 chương trình văn nghệ “Đêm Việt Nam” đầu tiên được sinh viên thực hiện. Hơn 700 sinh viên và đồng bào đã đến từ Oakland, San Francisco, San Jose để ủng hộ. Chương trình có hai tiết mục đặc sắc, thứ nhất là kịch thơ lịch sử mang tính bi hùng “Hận Nam quan” tả nỗi lòng Nguyễn Phi Khanh – Nguyễn Trãi trong lúc cha con chia tay nhau ở Ải Nam Quan và hai là hoạt cảnh ca-vũ-hò-ba-miền “Khúc ca ngày mùa” đã mang đến cho khán giả những trận cười giòn.

*

Vũ khúc "Xe chỉ luồn kim"

Như một truyền thống, từ đó mỗi năm vào tháng Tư sinh viên Berkeley lại tổ chức văn nghệ. Năm nay văn nghệ lần thứ 25 mang chủ đề “Tìm về chốn cũ” diễn ra vào lúc 5 giờ chiều ngày thứ Bảy, 17.04.2004  tại Zellerbach Hall với hơn một nghìn khán giả.

Dịp này cũng là ngày Open House của U.C. Berkeley để chào đón phụ huynh và sinh viên tương lai. Quý phụ huynh và sinh viên từ xa đến với chương trình văn nghệ đã thấy được những tài năng, nét đa dạng và phong phú của sinh viên Việt Nam tại trường.

Quỳnh Chi Nguyễn Phạm, một trong hai nữ sinh viên đồng trưởng ban văn nghệ, hiện học khoa chính trị học, trong một cuộc gặp gỡ khi đang lo tổng dượt cho biết chương trình được lồng trong câu chuyện của một gia đình Việt Nam gồm sáu người. Qua đó khán giả sẽ thấy cách sống, sinh hoạt, những nét văn hoá và những xung khắc để làm nổi bật lên nét đẹp của gia đình Việt, một truyền thống khác với nếp sống cá thể, độc lập trong đời sống Mỹ. Đồng trưởng ban là Quế Trâm Phạm, sinh viên khoa kiến trúc, cố gắng giải thích bằng Việt ngữ: “Chọn chủ đề ‘Tìm về chốn cũ’ sinh viên muốn nói về văn hoá Việt Nam, tìm về cội nguồn theo cái nhìn của những người trẻ. Trở về không hẳn là về với quê hương mà là đi tìm lại nét đẹp của văn hoá Việt”.

Bách Hà, cựu hội trưởng trong niên học vừa qua, cho biết số sinh viên gốc Việt tại Berkeley ngày nay khoảng 1.000, có mặt trong mọi ngành học và dù sinh ra, lớn lên ở đây hay mới đến hầu như ai cũng tự hào là người Việt, nhưng nhiều sinh viên không hiểu rõ được thế nào là người Việt đúng nghĩa của nó. Nhưng ý hướng tìm hiểu và học hỏi của sinh viên gốc Việt là điều đáng ca ngợi, theo lời Bách Hà. Vì thế những lớp học về ngôn ngữ, văn chương, lịch sử Việt Nam luôn có đông sinh viên ghi danh. Bách còn cho biết chính sinh viên cũng đã khởi xướng ra một lớp học DeCal có tiêu đề: “The Path to Democracy” (Con đường tiến tới dân chủ) để tạo cơ hội học hỏi, thảo luận về những khía cạnh khác của Việt Nam như phát triển kinh tế, cải cách chính trị, văn hoá và xã hội.

Nghe bà nội kể chuyện cổ tích

Và có lẽ chỉ ở Berkeley người sinh viên mới có nhiều cơ hội học hỏi về lịch sử Việt Nam với giáo sư Peter Zinoman, về văn học với giáo sư Nguyễn Nguyệt Cầm, nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng, về ngôn ngữ với giáo sư Trần Hoài Bắc. Ở đó sinh viên được tham gia thảo luận, hay có quyền biểu tình phản đối, với nhiều diễn giả thuộc nhiều khuynh hướng, từ các nhà văn trong ngoài nước như Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài, Nguyễn Mộng Giác, Nguyễn Ngọc Ngạn, Nguyễn Chí Thiện, Nguyễn Quí Đức, Nguyễn Bá Trạc, nhà báo Trần Đệ, đạo diễn Trần Văn Thuỷ, các nhạc sĩ Phạm Duy, Trần Văn Khê, những nhà hoạt động dân chủ như Nguyễn Ngọc Huy, Võ Văn Ái, Đoàn Viết Hoạt hay nghe Tổng lãnh sự  Nguyễn Xuân Phong nói chuyện Việt Nam.

Sinh viên Berkeley đã có cơ hội nghe Du Tử Lê đọc thơ; nghe Tú Minh-Trần Quảng Nam hát “10 Năm Tình Cũ” và thảo luận về âm nhạc Việt Nam hải ngoại; nghe Ái Vân cất tiếng dân ca; được xem phim Tướng về hưu, Bụi đời, Giải hạn, Chuyện tử tế hay Saigon, USA; được coi múa rối nước.

Khởi đi từ con số 60 sinh viên với một ban chấp hành 6 người, 25 năm sau lên đến 1.000 và một ban chấp hành 18 người. Đây là một mức tăng cao hơn nhiều lần so với tỉ lệ dân số người Mỹ gốc Việt ở Hoa Kỳ, trong khi tổng số sinh viên theo học Berkeley lúc nào cũng xấp xỉ trên 30 nghìn.

Nhạc cảnh "Xe đạp ơi!"

Sinh hoạt của sinh viên gốc Việt ở U.C. Berkeley nói riêng và tại các trường khác trong vùng nói chung là một nét đẹp của cộng đồng.

Riêng với sinh viên Berkeley, ngoài 25 lần làm văn nghệ, sinh viên còn làm bích báo. Đặc san “Nối Vòng Tay” số ra mắt cũng cách đây 25 năm và tờ báo này được duy trì cho đến năm 1999 thì không còn nữa. Ngày nay các bạn có tập san “Ngòi Bút Trẻ” được xem như một diễn đàn văn chương sinh viên.

Trong số những sáng tác ngày trước của sinh viên Berkeley có ba bài thơ đã được phổ nhạc, trong đó có thơ của Việt Dũng (không phải nhạc sĩ) sáng tác năm 1981: “Xin cám ơn: chiếc ghe chài rất bé / sức chịu đựng vũng bền / đã vượt qua trời bể / đem tôi đến bình yên / Xin cám ơn: những đợt sóng thật to / nhẹ bàn tay khổng lồ / đã cho tôi cõi sống / trong tuyệt vọng hư vô…”

Câu chuyện vượt biên, vượt biển ngày nay thường là một chuyển tiếp giữa hai nếp sống Việt, Mỹ trong các chương trình văn nghệ. Đó cũng là sự chuyển đổi giữa hai thế hệ người Việt ở Mỹ trong hơn một phần tư thế kỷ qua. Sự chuyển tiếp đó thể hiện rõ trong các chương trình văn nghệ, từ những múa nón, múa quạt, múa lụa với những bài dân ca sang những điệu ráp, hip-hop sôi động của thời đại; từ những chủ đề lịch sử sang văn hoá, xã hội.

Với những cảm xúc và rung động trước những biến cố ảnh hưởng đến người Việt, đến đất nước Việt Nam của từng thời đại, sinh viên Berkeley đã đáp ứng bằng nhiều cách: thập niên 1980 với những cuộc biểu tình, hội thảo về thuyền nhân, về nhân quyền Việt Nam; thập niên 1990 với những buổi gây quỹ giúp trẻ em không cha mẹ sống lây lất trong các trại tị nạn; giúp trẻ em mồ côi, nạn nhân lũ lụt ở quê nhà.

Như lời anh chủ tịch hội Bách Hà phát biểu trong đêm văn nghệ năm ngoái: “Sinh viên Berkeley không chỉ có những hy vọng riêng mà còn muốn chuyên chở niềm hy vọng đó đến cho những trẻ em mồ côi đang thiếu thốn nơi quê hương Việt Nam bên kia đại duơng, ở đó các em thiếu sự săn sóc, thiếu cơ hội đến trường”.

Quỳnh Chi và Quế Trâm, hai đồng trưởng ban văn nghệ năm nay, cho biết tiền lời của chương trình văn nghệ sẽ được chuyển đến cho cơ quan Aid to the Children Without Parents (A.C.W.P.), một tổ chức từ thiện có trụ sở ở San Jose với những dự án giúp đỡ trẻ em mồ côi tại Việt Nam.

Thấm thoát đó mà đã một phần tư thế kỷ trôi qua từ ngày VSA-UCB góp mặt với cộng đồng. Những việc mà các bạn sinh viên thực hiện đã để lại nhiều cảm tình, dấu ấn tốt đẹp và VSA-UCB sẽ mãi là một thành phần của cộng đồng người Việt.

*

Cảnh chờ đợi ở trường được sinh viên dàn dựng công phu

Văn nghệ “Tìm về chốn cũ” dài 2 giờ 30 phút là một tổng hợp ca, vũ, nhạc và kịch với sự đóng góp tài năng của 60 sinh viên.

Phông cảnh và những màn trình diễn đã đưa khán giả trở về với quê hương qua những sinh hoạt thường nhật nơi quê nhà cùng nếp sống ở Mỹ. Các bạn sinh viên đã khéo dàn dựng cảnh buôn bán ở chợ, cảnh học sinh đạp xe đến trường với những mơ ước, e ấp tỏ tình. Qua những màn vũ khán giả được thấy nét cổ truyền của dân tộc với nón quai thao, áo tứ thân; với những tà áo dài, nón lá xen lẫn với cảnh đưa đón tại một phi trường, cảnh sinh hoạt trong gia đình ở Mỹ, qua cách cư xử giữa anh em với nhau, qua những dị biệt giữa vợ chồng, xung khắc cha con.

Chương trình được thực hiện bằng song ngữ trong những đối thoại, tiếng Anh nhiều hơn, nên có một vài đoạn như khi bà nội kể chuyện cổ tích về tình anh em một nhà cho cháu nghe, khán giả nếu không hiểu tiếng Việt không nắm được hết ý.

Chủ đích của chương trình là muốn để lại trong tâm tưởng khán giả ít nhiều nét đẹp của nền tảng gia đình trong văn hoá Việt, như lời bà nội nhắn nhủ cùng con cháu trước khi giã từ cõi đời. Trong tinh thần đó, sinh viên Berkeley đã làm được việc này tương đối thành công.

Các bạn dù luôn bận rộn với việc học nhưng đã bỏ công sức và thời gian tập dượt để đem đến cho khán giả những giây phút giải trí cùng nói lên một điều rằng dù sinh ra và lớn lên ở đây nhưng không quên nguồn cội.

[ảnh trong bài của tác giả]

© 2004 Buivanphu

___

[Bài đã đăng trên Việt Báo 17.04.2004]

About Bùi Văn Phú

Bùi Văn Phú is a community college teacher and a freelance writer from San Francisco Bay Area. He worked with Peace Corps in Togo, Africa and United Nations High Commissioner for Refugees in Southeast Asia. Bùi Văn Phú hiện dạy đại học cộng đồng và là một nhà báo tự do sống tại vùng Vịnh San Francisco, California. Trong thập niên 1980, ông làm tình nguyện viên của Peace Corps tại Togo, Phi Châu và làm tham vấn giáo dục cho Cao ủy Tị nạn Liên hiệp quốc tại Đông nam Á.
This entry was posted in cộng đồng, văn học nghệ thuật and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s