Về cuộc triển lãm có liên quan đến người Mỹ gốc Việt

Bùi Văn Phú

Bảo tàng California ở Oakland

Bảo tàng California ở Oakland

Chỉ còn ít tuần nữa cuộc triển lãm về ảnh hưởng của cuộc chiến Việt Nam đối với sinh hoạt chính trị kinh tế và văn hoá xã hội của bang California trong gần nửa thế kỷ – từ giữa thập niên 1950 đến 1995 – sẽ được mở ra tại Bảo tàng viện Oakland. Ðây là một dự án qui mô đầu tiên ở Hoa Kỳ liên quan đến cuộc chiến Việt Nam và những ảnh hưởng của nó đối với bang California được một bảo tàng viện thực hiện.

Qua triển lãm này, những hình ảnh, lời chú thích, kèm với di vật trưng bày, khách tham quan sẽ thấy, cảm nhận và thu thập được ít nhiều hiểu biết về những biến chuyển ở California và ở một đất nước cách xa nơi này cả một đại dương, nơi Hoa Kỳ đã hy sinh gần 60 nghìn binh lính để cuối cùng không ngăn chặn được chủ thuyết cộng sản tràn xuống.

Từ hệ lụy thất bại ở Việt Nam của Hoa Kỳ, hơn một triệu người Việt đã có mặt tại Hoa Kỳ kể từ sau ngày 30.04.1975, một nửa trong số đó đã chọn California làm nơi định cư, hòa nhập vào cuộc đời mới. Riêng vùng Vịnh San Francisco có số người gốc Việt hiện sinh sống là khoảng 200 nghìn.

Nhưng con số người Mỹ gốc Việt ở California đã chẳng được ban tổ chức cuộc triển lãm quan tâm – ít nhất trong những năm đầu hình thành dự án – cho đến cuốn năm 2003, khi một nhân viên gốc Việt là cô Mimi Nguyễn lên tiếng đặt vấn đề với những người có trách nhiệm. Vì lên tiếng tranh đấu để hình ảnh và tiếng nói của người Mỹ gốc Việt được phản ánh trung thực nên cô Mimi đã bị cho nghỉ việc.

Trước những phản ứng từ cộng đồng, kể từ đầu năm nay ban tổ chức triển lãm đã có những tiếp xúc với nhiều người Việt ở hai miền nam, bắc California và lắng nghe những ý kiến, đề nghị của họ. Ðã có ít nhất 7 cuộc tiếp xúc, hội họp, theo lời ông Richard Griffoul, Giám đốc Tiếp thị và Truyền thông của Bảo tàng viện Oakland cho biết trong cuộc gặp gỡ, có lẽ là cuối cùng, với khoảng 10 người Việt đến từ San Jose, Berkeley, Oakland và San Diego vào chiều ngày thứ Hai 28.06 vừa qua tại bảo tàng viện.

Trong buổi gặp gỡ này, anh Nguyễn Thế-Vũ, một nhà hoạt động cộng đồng từ San Jose lên tiếng cho biết lịch sử Việt Nam qua sách vở tại các đại học Mỹ thường khác với lịch sử nhìn từ lăng kính của người Việt tị nạn. Nếu cuộc triển lãm không phản ánh đúng lịch sử, điều này sẽ làm tổn thương cộng đồng. Anh Thế-Vũ dùng chữ “hurts” để nói lên điều đó.

Chị Nguyễn Bích Ngọc đến từ San Diego, một thành viên trong ban cố vấn đã luôn luôn nhiệt tình giúp ban tổ chức thì nhấn mạnh đến hình ảnh về người Việt ở Mỹ phải là hình ảnh của người tị nạn chính trị chạy trốn cộng sản. Nhiếp ảnh gia quốc tế Nguyễn Ngọc Hạnh muốn có trong cuộc triển lãm hình ảnh người lính Việt Nam Cộng hòa qua cái nhìn nghệ thuật của ông. Những đề nghị trên chỉ nhận được lời hứa cứu xét của ban tổ chức.

Trước những chuyện không kết quả này, mà vài người trong ban cố vấn cho biết cũng đã xảy ra trong các buổi họp trước nên anh Sonny Lê, cũng là một cố vấn, đã nói thẳng rằng ban tổ chức tới giờ nói vẫn còn cần cộng đồng giúp, vậy nếu có đề nghị thì ban tổ chức sẽ làm gì khi mà những người chủ yếu quyết định lại không có mặt hôm nay.

Nếu có gì gọi là những lời giới thiệu, quảng bá trước cho cuộc triển lãm thì đó là 16 trang của tạp chí The Museum of California, số Mùa Hè 2004, vừa phát hành và được gửi đến những người tham dự buổi họp. Những bài viết về cuộc triển lãm cho thấy ban tổ chức đã có những thay đổi cũng như còn sai sót là những nỗ lực để phản ánh quan điểm của cộng đồng người Mỹ gốc Việt.

Bích chương quảng bá với bốn hình ảnh tiêu biểu cho chủ điểm triển lãm: Ronald Reagan thời làm thống đốc bang California; một thanh nữ, tiếng nói chống chiến tranh; lính Mỹ trực tiếp tham dự vào cuộc chiến; một em bé Ðông Dương, tiêu biểu cho những người mới đến California định cư do bởi hệ lụy của cuộc chiến

Bích chương quảng bá với bốn hình ảnh tiêu biểu cho chủ điểm triển lãm: Ronald Reagan thời làm thống đốc bang California; một thanh nữ, tiếng nói chống chiến tranh; lính Mỹ trực tiếp tham dự vào cuộc chiến; một em bé Ðông Dương, tiêu biểu cho những người mới đến California định cư do bởi hệ lụy của cuộc chiến

Một trang của tạp chí có hình ảnh và di vật của một người lính Việt Nam Cộng hòa, ông Châu Văn Nguyễn, đã đi học tập cải tạo 18 năm, nay sống ở Quận Cam.

Nhưng ở trang bên cạnh, khi nói về Boat People thì Vũ Phạm, một sử gia người Mỹ gốc Việt, từ San Diego, viết: “Chuyện xảy ra là chính phủ Việt Nam trả thù những người Hoa ở Việt Nam. Vì thế người Việt gốc Hoa bị ngược đãi… Nhiều thuyền nhân thực ra họ là người gốc Hoa. Không phải tất cả.” Viết như thế có nghĩa rằng vì người gốc Hoa bị ngược đãi nên kéo nhau ra biển, còn lý do những thuyền nhân Việt chính gốc, đông hơn người gốc Hoa, ra đi là gì? Họ và gia đình không bị ngược đãi sao? Nhiều người có mặt trong buổi họp với ban tổ chức đã đưa dẫn chứng về những trại học tập, những vùng kinh tế mới đày đọa dân, thanh niên bị bắt đi nghĩa vụ ở Kampuchia là những nguyên do khiến nhiều người Việt bỏ Việt Nam ra đi.

Bà Jean Libby, trong ban điều hành tổ chức California History Center & Foundation thuộc Ðại học Cộng đồng DeAnza, khi được biết về lỗi lầm trong đoạn viết về Boat People – và những người trong ban tổ chức triển lãm nói họ sẽ sửa sai – đã nhắc nhở: “Lỗi có thể sửa được. Nhưng bỏ sót những sự kiện là một tội lịch sử lớn.”

Trong một bài của Chiori Santiago viết về cuộc triển lãm có trích lời bà Marcia Eymann, người đứng đầu dự án: “Khi mà cộng đồng đến đông, với những ý kiến mạnh mẽ, thì tất cả chúng ta phải đối đầu với những thành kiến, phải vượt qua rào cản ngôn ngữ và văn hoá.” Bài báo cũng ghi nhận là những quan tâm mà cộng đồng người Mỹ gốc Việt đưa ra đã khiến ban tổ chức phải xét lại một số những quan niệm ban đầu. Danh xưng cuộc triển lãm nay cũng đã thay đổi. Lúc đầu có tên “Next Stop Vietnam: California and the Nation Transformed” (Trạm kế là Việt Nam: California và đất nước chuyển đổi) bây giờ đổi thành “What’s Going On? – California and the Vietnam Era.” (Chuyện gì đây? – California và thời đại chiến tranh Việt Nam).

Trước khi chấm dứt buổi họp, ông Richard Griffoul một lần nữa nhấn mạnh rằng ông hy vọng cuộc triển lãm sẽ “phản ánh trung thực về cộng đồng người Việt ở California.”

Không rõ nội dung cuộc triển lãm, đặc biệt là phần về cộng đồng người Mỹ gốc Việt sẽ ra sao, có trung thực hay không? Nhưng anh Ben Trần, người thay thế cô Mimi kể từ tháng 01.2004, lại vừa từ nhiệm sau gần nửa năm làm việc với dự án.

Trả lời người viết qua điện thoại, anh cho biết lý do xin nghỉ việc là vì sắp đến ngày khai mạc mà những người điều hành cuộc triển lãm không có một cái nhìn xuyên suốt nghiêm chỉnh. Anh muốn thấy cuộc triển lãm là một bức tranh thêu bằng những sợi chỉ màu đan xen đẹp mắt thay vì vá víu chỗ nọ, chỗ kia.

Anh Ben nói thêm: “Nếu bố mẹ tôi đến đây chơi, tôi không muốn đưa họ đến xem cuộc triển lãm này.” Bố mẹ của anh Ben là người tị nạn hiện sống ở bang Georgia. Còn anh đang theo học ban tiến sĩ văn chương đối chiếu tại Ðại học Berkeley.

Bây giờ thì cộng đồng người Mỹ gốc Việt đang chờ xem hình ảnh và lịch sử của họ sẽ được phản ánh ra sao khi cuộc triển lãm khai mạc vào ngày 28.08.2004 tới đây.

© 2004 Buivanphu

___

Nguồn: Ngày Nay (Houston, Texas) 15.07.2004

Advertisements

About Bùi Văn Phú

Bùi Văn Phú is a community college teacher and a freelance writer from San Francisco Bay Area. He worked with Peace Corps in Togo, Africa and United Nations High Commissioner for Refugees in Southeast Asia. Bùi Văn Phú hiện dạy đại học cộng đồng và là một nhà báo tự do sống tại vùng Vịnh San Francisco, California. Trong thập niên 1980, ông làm tình nguyện viên của Peace Corps tại Togo, Phi Châu và làm tham vấn giáo dục cho Cao ủy Tị nạn Liên hiệp quốc tại Đông nam Á.
This entry was posted in cộng đồng, chính trị Mỹ, chính trị Việt and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s