Vài đề nghị về sách giáo khoa và phương pháp giảng dạy

Bùi Văn Phú

Một số sách giáo khoa toán và khoa học được dùng tại các trường ở Hoa Kỳ

Một số sách giáo khoa toán và khoa học được dùng tại các trường ở Hoa Kỳ

Chưa bao giờ vấn đề giáo dục tại Việt Nam lại được người đứng đầu ngành quan tâm tìm hiểu và lắng nghe ý kiến của người dân, giáo viên, cán bộ giảng dạy và đề xuất phương án giải quyết những tiêu cực như tân bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân đã làm trong những ngày vừa qua.

Tại Việt Nam ngày nay, mọi người đều đồng ý rằng còn có rất nhiều thiếu xót và những tiêu cực trong nhiều lãnh vực, mà giáo dục là một.

Nếu người Việt đã phải chịu nhiều thứ tiêu cực thì để xây dựng lại con người Việt, không nơi nào khác hơn là từ hệ thống giáo dục, từ những em học sinh mới đến trường.

Theo lời bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân, giáo dục Việt Nam có những tiêu cực trong những khâu như thi cử, thành tích, phương pháp giảng dậy, đời sống giáo viên, sách giáo khoa và thiết bị dạy học.

Bài góp ý đầu tiên này là về sách giáo khoa và phương pháp giảng dạy.

Sách giáo khoa nên cho học sinh mượn vào mỗi đầu niên học, cuối niên học trả lại cho nhà trường. Em nào làm mất sách, hư hỏng sách phải bồi thường. Như thế việc giáo dục mới bình đẳng cho mọi học sinh, không phân biệt giầu nghèo. Học sinh không bồi thường có thể chế tài bằng cách không cấp học bạ, chứng chỉ lên lớp. Chính sách cho mượn sách giáo khoa không chỉ áp dụng ở Hoa Kỳ và còn ở nhiều nước trên thế giới, cả ở những nước còn kém phát triển như Togo, châu Phi, nơi tôi đã dậy học hai năm.

Để có một bộ sách giáo khoa đầy đủ và đúng trình độ cấp lớp, cách chọn sách giáo khoa ở Hoa Kỳ cũng có thể giúp quan chức giáo dục Việt Nam ít nhiều kiến thức.

Hoa Kỳ không có một chính sách giáo dục liên bang, mỗi tiểu bang đưa ra nội dung chương trình từ mẫu giáo đến lớp 12 cho mỗi môn học trong những sách tài liệu. Tại tiểu bang California tài liệu này gọi là Framework. Muốn biết từng cấp lớp học sinh Mỹ học gì chỉ cần tham khảo tài liệu này. Mỗi giáo viên đều được nhà trường trao cho một bản theo môn mình dạy. Cứ khoảng mười năm bộ giáo dục tiểu bang sẽ soạn lại chương trình để thêm hoặc bớt ít nhiều nội dung cho thích hợp với thời đại.

1. Sách giáo khoa

Việc xuất bản sách giáo khoa là việc kinh doanh của tư nhân. Những nhà xuất bản có tiếng như Houghton Mifflin, Prentice Hall, McGraw Hill, Globe Fearon, Glencoe đều soạn sách giáo khoa theo như chương trình học của tiểu bang ghi trong Framework.

Framework là tập sách về nội dung chương trình từ lớp 1 đến lớp 12. Sách trên là chương trình toán của tiểu bang California

Framework là tập sách về nội dung chương trình từ lớp mẫu giáo đến lớp 12. Sách trên là chương trình toán của tiểu bang California

Sau khi đã mướn một nhóm chuyên gia và giáo viên soạn sách và in ra, nhà xuất bản đem sản phẩm đến giới thiệu trong những dịp giáo viên hội họp. Ngoài ra sở học chánh – school district – của từng địa phương, thường là cấp thành phố, cũng thành lập những nhóm duyệt và chọn sách giáo khoa. Nhóm này chỉ dăm bẩy năm mới thành lập một lần, khi đến thời hạn chọn sách giáo khoa mới. Thường thì nhóm đề nghị vài ba đầu sách cho mỗi môn, mỗi lớp để dùng tại mọi trường của một địa phương. Dù chọn sách từ nhà xuất bản nào thì nội dung chương trình cũng như nhau.

Một cuốn sách giáo khoa ở Hoa Kỳ rất đầy đủ. Sách các môn chính của bậc trung học như Anh ngữ, toán, khoa học thực nghiệm, khoa học xã hội thường dầy trên 500 trang, vì ngoài phần giảng giải kiến thức chính, còn phần bài tập, ôn luyện với nhiều trình độ từ dễ đến khó để học sinh nào muốn học hỏi thêm có thể dùng sách nhà trường cung cấp mà không phải mua thêm sách ở ngoài.

2. Phương pháp giảng dạy

Với gần hai mươi năm dạy toán và khoa học ở Hoa Kỳ, tôi đã có học trò là những học sinh mới từ Việt Nam qua Mỹ và quan sát thấy các em ở thành phố thường khá hơn những em đến từ miền quê. Còn cách học của các em đều rất từ chương, lệ thuộc vào trí nhớ nhiều hơn phân tích, sáng tạo. Trong hệ thống giáo dục Hoa Kỳ ngay từ bậc tiểu học đã chú trọng đến “critical thinking” tức là lối suy nghĩ mang tính phân tích hơn là học thuộc lòng.

Sau đây là một vài thí dụ:

  • Ở lớp 5, khi học về số bình quân thì các em làm bài tập bằng cách tự mình đi hỏi về chiều cao của bạn học, hay chiều dài của những bàn tay, sải tay, ghi nhận kết quả để rồi tìm ra câu trả lời và so sánh trong nhiều góc cạnh khác nhau, như giữa nam và nữ sinh, giữa chiều cao và sải tay. Hay khi ăn những viên kẹo sô-cô-la M&M đủ mầu cũng là một bài tập cho các em về khái niệm xác xuất thống kê.
  • Trong lớp 4, học lịch sử thì các em tìm hiểu về những di tích trong vùng, đến đó quan sát, chụp hình rồi về thiết kế mô hình, đưa ra thuyết minh trước lớp về di tích đã chọn. Cũng ở lớp 4 học sinh đã học về tiến trình làm luật ở tiểu bang, khởi đầu từ một ý tưởng được đưa ra tiểu ban, rồi khoáng đại, trước khi thống đốc ký ban hành hay phủ quyết.
  • Lên lớp 5 mỗi học sinh, hay một tổ, chọn một tiểu bang để làm dự án lớn. Lớp 7, lớp 8 các em chọn một quốc gia hay một triều đại để nghiên cứu rồi báo cáo trước lớp. Lên trung học phổ thông thì có dự án, tranh luận trong lớp về những vấn đề lịch sử hay thời sự.
  • Về khoa học, để tìm xem trong không khí có bao nhiêu phần là ô-xy thì các em làm ngay thí nghiệm đơn giản dùng nước, đèn cầy, chiếc lọ thủy tinh hình ống đều rồi tính ra tỉ lệ của khí ô-xy. Muốn biết mầu nào hút nhiệt nhiều hơn, các em cũng làm thí nghiệm để chứng minh, mà dụng cụ là những vật dụng dễ tìm thấy quanh nhà.

Học sinh cấp hai thực tập cân đo tìm tỉ trọng

Mấy năm trước Bộ Giáo dục và Đào tạo, qua Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại San Francisco, có nhờ tôi mua một bộ sách giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 12 đang được dùng trong các trường học Hoa Kỳ. Tôi đã mua cho bộ khoảng 70 đầu sách có cả phần hướng dẫn giảng dậy cho giáo viên và gửi kèm luôn những chương trình của từng môn học chính ở tiểu bang California.

Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân đã du học Hoa Kỳ và tốt nghiệp về khoa hoạch định chính sách. Khi mới nhận chức, ông hứa là nền giáo dục Việt Nam sẽ cải tiến trong vòng mười năm tới.

Mong rằng bộ sách đó sẽ được dùng để tham khảo trong tiến trình cải tiến khâu sách giáo khoa và phương pháp giảng dạy cho hệ thống giáo dục Việt Nam.

(ảnh trong bài của tác giả)

© 2006 Buivanphu

___

[Bài đã đăng trên BBCVietnamese.com 11.08.2006]

Advertisements

About Bùi Văn Phú

Bùi Văn Phú is a community college teacher and a freelance writer from San Francisco Bay Area. He worked with Peace Corps in Togo, Africa and United Nations High Commissioner for Refugees in Southeast Asia. Bùi Văn Phú hiện dạy đại học cộng đồng và là một nhà báo tự do sống tại vùng Vịnh San Francisco, California. Trong thập niên 1980, ông làm tình nguyện viên của Peace Corps tại Togo, Phi Châu và làm tham vấn giáo dục cho Cao ủy Tị nạn Liên hiệp quốc tại Đông nam Á.
This entry was posted in giáo dục and tagged , , . Bookmark the permalink.

6 Responses to Vài đề nghị về sách giáo khoa và phương pháp giảng dạy

  1. ThuyTruong says:

    Tôi có hai cháu, lớp 6 và lớp 9. Tôi đọc nhiều nên cũng trăn trở nhiều về nền giáo dục của Việt Nam hiện nay. Tôi không thể ngồi yên nhìn các con tôi phí phạm 12 năm không mang lại mấy kiến thức và kỹ năng. Các cháu làm sao có thể tự tin, phát huy năng lực trước một thế giới đang cạnh tranh khốc liệt.

    Tôi đã từng học đại học, đã từng khao khát cống hiến cho khoa học, rồi khao khát của tôi bị nhốt trong cơ chế. Nếu ai đã từng là học sinh giỏi, có khả năng nhận thức cao, đọc nhiều và yêu cái “chân thiện mỹ” sẽ hiểu cảm giác năng lực bị cầm tù là thế nào, sẽ đau lòng ra sao khi chứng kiến thế hệ tiếp nối thế hệ con người Việt Nam đang được giáo dục và sử dụng.

    Tôi đang mong có thể đọc được bộ sách giáo khoa toán và các môn khoa học các lớp 6,7,8,9 bằng tiếng Anh của các nước phát triển như Mỹ, Úc, Anh… Có thể tôi sẽ tự dạy cho cháu đang học lớp 6 (cháu đặc biệt có năng khiếu về môn toán). Tôi không thể làm gì hơn việc giúp các con tôi một cách hết sức cá nhân như vậy.

    Tiện thể, anh Bùi có thể đọc bài của tôi trong tạp chí Danse Macabre tháng 1 và tháng 4.2010 với bút danh ThuyTruong.

    Một người mẹ.

    • buivanphu says:

      Chào chị ThuyTruong,

      Tôi có gú-gồ tìm tạp chí Danse Macabre nhưng có quá nhiều thứ trên mạng liên quan đến cái tên chị cho.

      Tôi muốn được đọc những bài viết của chị. Chị có thể cho biết rõ nơi để tìm đọc.

      Chúc chị và gia đình an vui.

      – Bùi Văn Phú

  2. Pingback: Bùi Văn Phú – Giáo sư Ngô Bảo Châu sẽ đóng góp được gì cho Việt Nam? : talawas blog

  3. Pingback: Bùi Văn Phú – Giáo sư Ngô Bảo Châu sẽ đóng góp được gì cho Việt Nam? « Chầm Dầm

  4. Pingback: TỪ PHẠM TUÂN, ĐẶNG THÁI SƠN ĐẾN NGÔ BẢO CHÂU « Ngoclinhvugia's Blog

  5. Thái Anh says:

    Năm nay cháu học lớp 12. Suy ngẫm lại và nhìn tất cả các bạn cùng lớp, khoảng 98% học qua rồi thì chỉ nhớ lại chút ít. Học lúc nào cũng phải chạy chương trình, đối phó với bài kiểm tra.

    Nhiều môn, ví dụ môn Toán, nhiều bài chúng cháu học mà chẳng biết nó học cho mục đích gì và áp dụng nó như thế nào trong cuộc sống. Học thì nhiều mà vào đầu chẳng được bao nhiêu. Nhiều bạn học theo sách vở một cách rập khuôn, chính xác hơn là học vẹt, thì được nhưng khi áp dụng thực tế thì chẳng biết gì.

    Theo cháu sách giáo khoa hiện hành có quá tải đối với chúng cháu, và nhiều khía cạnh chẳng thực tế tý nào. Còn cách dạy và học thì khiến học sinh ngày càng thụ động, vào học trong tâm trạng chán nản mệt mỏi, không thể tiếp thu kiến thức.

    Đó là một số ý kiến của bản thân cháu và đa số các bạn cùng tuổi.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s