Áo lụa Hà Đông: rất đẹp và mênh mang buồn

Bùi Văn Phú

Những ai lớn lên ở miền Nam Việt Nam trước năm 1975, khi nghe nói đến áo lụa Hà Đông thường liên tưởng đến một bài hát của Ngô Thụy Miên được phổ nhạc từ thơ Nguyên Sa:

Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát
Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông
Anh vẫn yêu mầu áo ấy vô cùng…

Đó là hình ảnh thiếu nữ thanh lịch trong những khúc phim trắng đen về Hà Thành được chiếu trên màn hình của đài truyền hình Sài Gòn. Đó là kỉ niệm còn đọng lại trong những tấm ảnh của nhiều gia đình di cư. Áo lụa Hà Đông là nét quí phái của phụ nữ Hà Nội theo đoàn người di cư vào Nam và thường thấy trong những ngày lễ hội, trong dịp Tết với áo dài thướt tha, tóc búi tó, cổ đeo vòng kiềng, tay mang bóp.

Nét đẹp của tà áo dài Việt Nam cũng gắn liền với hình ảnh nữ sinh ngây thơ, duyên dáng trên những vòng xe đạp chầm chậm quay dưới hàng me xanh rì rào.

Em tan trường về
tóc dài tà áo
vờn bay, vờn bay…

*

Phim Áo lụa Hà Đông với cảnh quay thật đẹp từ miền bắc vào miền trung Việt Nam. Phố cổ Hội An được đưa lên màn ảnh qua nhiều góc cạnh với nét đẹp có thể so sánh như cảnh Vịnh Hạ Long đã được phim Indochine đưa đến cho thế giới. Nhưng hình ảnh tà áo dài trong Áo lụa Hà Đông lại là biểu hiện của những nỗi buồn mênh mang.

Không gian vào phim là thời kì người Pháp còn đô hộ nước ta, thời của thực dân bóc lột, của phú nông cường hào, của yếm đào quần lĩnh. Dần và người yêu, một thanh niên lưng gù, hết đi chăn trâu, mò ốc, bắt cá rồi lại đi ở đợ cho quan phán hay địa chủ. Dần bị bà chủ mắng mỏ, đánh đập luôn. Còn chàng gù vì có lúc túng thiếu mà phải lấy trộm ít gạo để gia đình có miếng ăn, bị quan nghi là lấy thóc nuôi Việt Minh nên đã sai lính hầu đánh cho một trận đòn nhừ tử. Nhưng đôi trai gái vẫn yêu nhau tình tứ, khi dưới gốc cây đa, khi qua tiếng đàn truyền thống. Hai người vì nghèo nên muốn cưới nhau cũng không có của cải, chàng gù chỉ có chiếc áo dài trắng cất giữ đã lâu nay tặng cho Dần như món quà cưới để cô dâu mặc cúng bái ông bà, tổ tiên trong nghi lễ đơn giản. Chiếc áo dài, theo chàng gù kể cho Dần nghe là đã gìn giữ hơn hai mươi năm, từ ngày sinh ra đã được nó bao bọc cho chàng.

Rồi kháng chiến chống Pháp bùng lên giết quan thực dân và tay sai, đánh đuổi được thực dân. Nhưng đất nước chia đôi và lại có chiến tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược.

Vợ chồng Dần lặn lội tìm đường vào Nam, gia tài đem theo chỉ có tấm áo với cây đàn, đến đất Quảng thì dừng chân và chọn Hội An làm nơi lập nghiệp. Đôi vợ chồng sinh được bốn người con, đều là gái. Vợ chồng đi vớt củi, mò hến làm kế sinh nhai nhưng hoàn cảnh gia đình vẫn không thoát khỏi cái nghèo, bữa ăn thường chỉ có cháo và nhà thì ngập lụt khi mùa mưa về. Các con lớn lên đến trường, lên bậc trung học phải mặc áo dài, nếu không thì không được đến lớp nữa. Nhà không đủ ăn thì lấy tiền đâu may áo dài cho con. Dần tìm mọi cách lo cho các con nhưng cuộc sống vẫn đầy rẫy khó khăn. Chồng thì chỉ mơ có được một ngày tổ chức đám cưới để mong thoát được cảnh nghèo như lời thầy bói đã nói. Trong khi đó Dần phải đem thân ra làm vú nuôi cho một ông già Tầu để chỉ có đủ tiền trả công cho thợ cắt lại chiếc áo cưới của mình, may lại thành áo dài cho con gái đi học. Giữa đêm khuya đi may áo về thì nghịch cảnh xảy đến khiến Dần bị tra tấn, hành hạ.

Hai chị em thay phiên nhau mặc chiếc áo dài đi học, đứa sáng đứa chiều và gìn giữ như một vật quí, không làm bẩn nó. Nhưng vô tình, hay vì chiến tranh, chiếc áo cũng bị đã bị lấm mực. Trong giờ văn, bài viết của nữ sinh Nguyễn Thị Hội An, con gái đầu lòng của vợ chồng Dần, được cô giáo chấm nhất và gọi em lên đọc bài cho cả lớp nghe. Bài luận viết về chiếc áo dài em đang mặc đến trường mỗi ngày, về tình mẫu tử bao la. Khi đang kể lại những hy sinh của mẹ để em có áo mặc đi học thì bất ngờ bom nổ, đạn bay:

Xác nào là em tôi
dưới hố hầm này
trong những vùng lửa khói
bên những vồng ngô khoai…

Thảm cảnh tiếp tục xảy đến cho vợ chồng Dần, hay là cho cả miền Nam từ những ngày Mậu Thân đau thương năm nào! Sau cái chết của đứa con gái đầu lòng, người mẹ cũng vĩnh viễn ra đi trong một lần chèo thuyền ra biển kiếm ăn vào một ngày giông bão.

Cuộc chiến trở nên khốc liệt hơn. Dân chúng gánh gồng bỏ làng ra đi. Bố con chàng gù theo đoàn người di tản khỏi vùng lửa đạn. Giữa đường đứa con gái chợt nhớ, như trong giấc mơ, là còn quên chiếc áo dài ở nhà nên cha con chạy ngược về để chỉ thấy căn nhà đang bốc cháy. Đoàn người bỏ vùng chiến tranh ra đi, cờ trắng giơ cao đong đưa trong gió như hình ảnh những vạt áo dài còn sót lại, như là mệnh lệnh đầu hàng của miền Nam vào năm 1975. Kết phim là hình ảnh đẹp của những tà áo dài sau ngày đất nước không còn chiến tranh.

Ai đã từng sống qua những thời đại trong phim, từ thời thực dân Pháp đến thời chiến tranh chống Mỹ, có thể khẳng định rằng bi kịch lịch sử trong phim là những câu chuyện có thật nhưng kết phim không phản ánh thực tế sau ngày 30.4.1975. Vì kể từ khi cờ trắng phất lên, trong nhiều năm sau đó ngoài sân trường và trong lớp học ở miền Nam đã vắng bóng những tà áo dài đẹp xinh, thân thương của thuở trước.

Và điều buồn thay là nhiều phụ nữ Việt Nam ngày nay cũng vẫn còn phải hi sinh bán thân để giúp gia đình nghèo khó, không khác nào số phận của Dần hơn bốn mươi năm về trước.

*

Áo Lụa Hà Đông
Phim mầu, 143 phút
Giám đốc sản xuất: Lưu Phước Sang
Đạo diễn: Lưu Huỳnh (người Mỹ gốc Việt)
Quay phim: Trịnh Hoan
Nhạc phim: Đức Trí

Diễn viên:

Trương Ngọc Ánh (vai Dần), Nguyễn Quốc Khánh (vai chàng gù), Hà Kiều Anh, Thủy Hương, Tống Bạch Thủy, Kim Thư, Phước Sang, Hồng Vân, Tú Trinh.

Phim đã đoạt giải Khán giả Bình chọn trong Liên hoan Phim Quốc tế tại Busan, Nam Hàn 2007; giải Cánh diều Vàng, Việt Nam 2007; giải Kodak trong Liên hoan Phim châu Á tại Fukuoka, Nhật Bản và được chọn là phim nước ngoài hay nhất của giải Gà trống Vàng, Trung Quốc.

Áo lụa Hà Đông đã được Việt Nam chính thức gửi đi dự giải Oscar kỳ 80 tổ chức tại Hoa Kỳ vào đầu năm 2008 nhưng không được bình chọn trong vòng đầu.

© 2008 Buivanphu

___

[Bài đã đăng trên damau.org 04.02.2008]

About Bùi Văn Phú

Bùi Văn Phú is a community college teacher and a freelance writer from San Francisco Bay Area. He worked with Peace Corps in Togo, Africa and United Nations High Commissioner for Refugees in Southeast Asia. Bùi Văn Phú hiện dạy đại học cộng đồng và là một nhà báo tự do sống tại vùng Vịnh San Francisco, California. Trong thập niên 1980, ông làm tình nguyện viên của Peace Corps tại Togo, Phi Châu và làm tham vấn giáo dục cho Cao ủy Tị nạn Liên hiệp quốc tại Đông nam Á.
This entry was posted in ở quê xưa, văn học nghệ thuật, điện ảnh and tagged , , , . Bookmark the permalink.

One Response to Áo lụa Hà Đông: rất đẹp và mênh mang buồn

  1. Đã từng coi bộ phim này, phim rất hay.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s