Chung quanh chuyện Tiêu Dao Bảo Cự đến Đại học Berkeley

Bùi Văn Phú

Mấy tuần qua đã có nhiều văn nghệ sĩ từ Việt Nam đến Mỹ: nhà văn Bùi Ngọc Tấn, tác giả của “Chuyện kể năm 2000”; Trần Văn Thuỷ, đạo diễn phim tài liệu “Chuyện tử tế” và nhà văn Tiêu Dao Bảo Cự, tác giả của “Nửa đời nhìn lại”.

Nhà văn Bùi Ngọc Tấn đã có buổi nói chuyện tại Đại học U. MASS ở Boston là nơi có William Joiner Center với dự án liên quan đến người Việt.

Nhà văn Tiêu Dao Bảo Cự đến Đại học Berkeley và sự có mặt của anh đã gây ra tranh cãi giữa anh Nguyễn-Khoa Thái Anh, người sắp xếp buổi nói chuyện với Hội Sinh viên Việt Nam tại U.C. Berkeley, và ông Nguyễn Ngọc Ẩn, một phụ huynh tham dự buổi nói chuyện hôm đó.

Trước khi đi vào vấn đề anh Tiêu Dao Bảo Cự đến Đại học Berkeley, xin lưu ý độc giả phân biệt hai buổi nói chuyện.

1/ Buổi nói chuyện do Trung tâm Nghiên cứu Đông nam Á, Đại học Berkeley dự định tổ chức vào trưa ngày 28.04.2009 với đề tài về nhà thơ Hữu Loan đã không xảy ra. Trung tâm đã gửi thông báo về buổi nói chuyện, rồi sau đó lại huỷ bỏ mà không đưa lí do.

2/ Còn buổi nói chuyện do Hội Sinh viên Việt Nam tại Đại học Berkeley tổ chức tối ngày 07.05 đã diễn ra với sự có mặt của anh Tiêu Dao Bảo Cự. Sinh hoạt này chỉ mời sinh viên và không phổ biến cho công chúng. Nội dung của buổi nói chuyện tối 07.05 đang là đề tài gây tranh cãi trên mạng.

*

Tháng 3.2009 nghe tin anh Tiêu Dao Bảo Cự sẽ đến San Jose, tôi chờ xem nếu anh có sinh hoạt đại chúng tôi sẽ đến nghe.

Tối 19.4 tôi đi coi văn nghệ “Gió Mùa” của sinh viên Việt tại Đại học Berkeley. Trong giờ giải lao gặp Nguyễn Ngọc Oánh, người chủ trương danchimviet.com, và được anh cho biết vợ chồng anh Tiêu Dao Bảo Cự cũng đi xem văn nghệ, ngồi ở những hàng ghế đầu. Anh nói chuyến đi Mỹ của anh Bảo Cự là do danchimviet thu xếp.

Khi chương trình văn nghệ được tiếp tục, tôi trở lại chỗ ngồi thấy Tiêu Dao Bảo Cự tôi chào và tự giới thiệu vì chúng tôi cùng có bài đăng trên mạng talawas. Năm ngoái, nhân bàn về giao lưu và hội nhập, tôi có phản biện một số quan điểm của của anh [Bàn về giao lưu và hội nhập, talawas.org 29.01.2008].

Trong những lúc chờ trên sân khấu đổi màn tôi trao đổi với anh vài điều, ý chính như sau:

– Anh nói có được đọc một số bài viết của tôi về sinh hoạt sinh viên tại một đại học và hỏi tôi có phải là Đại học Berkeley không? Tôi trả lời anh là đúng.

– Tôi hỏi anh qua đây có đi dự hội nghị hay hội thảo gì không? Anh nói mục đích chuyến đi là thăm người thân và để biết nước Mỹ.

– Anh cho biết mới chỉ nói chuyện trong lớp học, như lớp của anh Nguyễn Hữu Liêm ở San Jose City College và sẽ nói chuyện trong lớp văn học Việt Nam của thầy Trần Hạnh tại Đại học Berkeley trong những ngày tới.

Khi chương trình văn nghệ chấm dứt, tôi chào từ biệt và chúc anh một chuyến đi Mỹ vui, học hỏi được nhiều.

Ra hành lang tôi gặp thầy Trần Hạnh và có trao đổi một vài suy nghĩ và chương trình văn nghệ. Tôi chê nội dung “Gió mùa” năm nay mơ hồ quá, tôi không hiểu gì nhiều. Thầy Hạnh nói chương trình “Saigon Trăng Mờ” những năm trước hay hơn. Tôi hỏi thầy Hạnh là anh Tiêu Dao Bảo Cự sẽ đến lớp của thầy nói chuyện, nhưng Trung tâm có dự định tổ chức gì cho công chúng không? Thầy Hạnh trả lời là sẽ làm gì đó rộng lớn hơn là lớp học. Trung tâm tôi nói ở đây là Trung tâm Nghiên cứu Đông nam Á – Center for Southeast Asian Studies – là nơi đã bảo trợ và tổ chức nhiều buổi nói chuyện, chiếu phim liên quan đến Việt Nam trong khuôn viên Đại học Berkeley. Sự việc các diễn giả Việt đến Berkeley nói chuyện, trước hết trong những lớp ngôn ngữ và văn học Việt Nam và có thêm buổi nói chuyện về một đề tài nào đó dành cho công chúng và những người quan tâm là chuyện bình thường ở đây.

Niên học này Giáo sư Peter Zinoman, trưởng trung tâm, và cô Nguyễn Nguyệt Cầm đều vắng mặt vì công việc nghiên cứu tại Việt Nam, nên tôi đoán những việc liên quan đến Việt Nam là do thầy Trần Hạnh hay thầy Trần Hoài Bắc lo.

Tối hôm sau, 20.4, đi coi phim “Trăng nơi đáy giếng” do Trung tâm bảo trợ, có thầy Hạnh thông dịch cho đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn trong phần giao lưu với khán giả.

Khi được tin về buổi nói chuyện của anh Tiêu Dao Bảo Cự, do Trung tâm tổ chức vào trưa ngày 28.04, tôi hơi ngạc nhiên vì thấy ghi rõ buổi nói chuyện sẽ bằng tiếng Việt và không có người thông dịch. Nếu chỉ nói tiếng Việt thì coi như đã bỏ ra ngoài những người muốn dự mà không biết tiếng Việt. Đối với các em sinh viên gốc Việt, nhiều em sinh ra ở đây, có đi học tiếng Việt mà nghe nói chuyện thơ văn chắc cũng không hiểu được rành mạch lắm. Tôi chờ đến ngày 28.04 để đi nghe anh Tiêu Dao Bảo Cự nói về thơ Hữu Loan. Nhưng rồi buổi nói chuyện bị huỷ bỏ mà không nêu lí do vì thế đã có những bàn tán.

Có người nói anh bị đe doạ biểu tình. Theo tôi, anh Tiêu Dao Bảo Cự không muốn sự có mặt của anh ở Mỹ trở thành công khai, nhưng không ngờ buổi nói chuyện của anh lại được loan truyền nhanh chóng đến một số cơ sở truyền thông Việt và Anh ngữ và như thế sẽ có những tường thuật về những gì anh phát biểu và có thể gây khó khăn cho anh khi trở về nước.

*

Ngày 19.5 một bạn đọc vào blog của tôi đọc bài viết về sinh hoạt tháng Tư ở Berkeley, trong đó nhắc đến buổi nói chuyện hôm 28.04 bị huỷ bỏ, và cho tôi biết đã có một bài viết về buổi nói chuyện của anh Tiêu Dao Bảo Cự tại U.C. Berkeley trên một mạng khác. Tôi ngạc nhiên vì không biết gì về sinh hoạt này.

Khi đọc bài của tác giả Nguyễn Ngọc Ẩn [Tiêu Dao Bảo Cự và sinh viên Berkeley, DCVOnline.net 15.05.2009] tôi mới biết anh đã đến nói chuyện với sinh viên Berkeley tối ngày 07.05. Buổi nói chuyện do Hội Sinh viên Việt Nam mời, qua sự thu xếp của anh Nguyễn-Khoa Thái Anh.

Những sinh hoạt liên quan đến Việt Nam tại Đại học Berkeley tôi theo dõi qua thông tin từ trang nhà của Trung tâm Nghiên cứu Đông nam Á, Viện Nghiên cứu Đông Á (Institute of East Asian Studies) hay Hội Sinh viên Việt Nam (www.calvsa.com).

Tôi đã không có cơ hội đến nghe anh Tiêu Dao Bảo Cự tối hôm 07.05 nên sẽ không bàn luận về nội dung hay sự việc đã có thay đổi đề tài từ thơ Hữu Loan sang chuyện sinh viên có thể làm gì để giúp Việt Nam, là vấn đề đang gây tranh cãi giữa tác giả Nguyễn Ngọc Ẩn, phụ huynh của một sinh viên Berkeley, anh Nguyễn-Khoa Thái Anh [Tiêu Dao Bảo Cự tại Đại học Berkeley, danchimviet.com 21.05.2009] và cả anh Tiêu Dao Bảo Cự [Tiêu Dao Bảo Cự (chính hiệu) với sinh viên Berkeley, DCVOnline.net 20.05.2009].

Sự việc tôi thắc mắc và muốn tìm hiểu là:

1/ Đâu là nguyên nhân chính dẫn đến việc huỷ bỏ buổi nói chuyện ngày 28.04 do Trung tâm Nghiên cứu Đông nam Á tổ chức.

2/ Tại sao Hội Sinh viên Việt Nam lại không phổ biến ra công chúng về buổi nói chuyện tối 07.05 của anh Tiêu Dao Bảo Cự, như những sinh hoạt khác luôn được đưa lên mạng thông tin của hội.

Nhìn hình của anh Nguyễn-Khoa Thái Anh phổ biến, những người đến nghe anh Tiêu Dao Bảo Cự hôm đó không chỉ là sinh viên, mà có một số người ngoài. Như thế hội sinh viên có đã tỏ ra thiên vị một khuynh hướng hay quan điểm nào đó hay không? Tôi thấy có anh Nguyễn Ngọc Oánh của danchimviet, tác giả Nguyễn Ngọc Ẩn, có chị Trần Khánh Tuyết là một người mà thời sinh viên du học ở Mỹ đã theo phong trào phản chiến cầm cờ Mặt trận Giải phóng miền Nam xuống đường chống chiến tranh [theo lời chị kể và được ghi lại trong Nếu đi hết biển (Nxb Thời Văn 2004) của đạo diễn Trần Văn Thuỷ].

Theo những gì tôi đọc được qua e-mail trao đổi giữa sinh viên Travis Đỗ Hoàng Thắng, chủ tịch hội sinh viên VSA-UCB, và anh Nguyễn-Khoa Thái Anh, do anh Thái Anh phổ biến qua bài viết, thì ban tổ chức e ngại sẽ có những người nêu thắc mắc, chấn vấn hàm hồ dành cho diễn giả nên đã giới hạn phổ biến thông tin về buổi nói chuyện.

Nếu như thế thì không đúng với tinh thần tự do phát biểu quan điểm tại đại học này và có thể đã có những vi phạm nội quy về sinh hoạt mở rộng trong khuôn viên đại học.

Tôi có liên lạc với chủ tịch hội sinh viên để hiểu rõ hơn những rắc rối quanh sự việc đổi đề tài nói chuyện, giới hạn người tham dự và được em Travis cho biết vì muốn tôn trọng sự riêng tư của anh Tiêu Dao Bảo Cự, em không trả lời những thắc mắc đó và đề nghị tôi hỏi thẳng diễn giả.

Thực ra ngay sau khi buổi nói chuyện ngày 28.4 bị huỷ bỏ, tôi đã viết thư cho danchimviet.com, là tổ chức đưa anh qua Mỹ, ngỏ ý muốn phỏng vấn anh để rõ hư thực ra sao nhưng đã không nhận được sự trả lời.

Những tranh cãi chung quanh sự có mặt của anh Tiêu Dao Bảo Cự tại Đại học Berkeley là một bài học cho những ai khi đến Berkeley, hay bất cứ đại học Mỹ nào để nói chuyện. Nếu đã có tiếp xúc công khai với công chúng là phải chuẩn bị chấp nhận có những ý kiến phản biện trong những buổi diễn thuyết, thảo luận và kể cả việc có thể bị la ó phản đối hay biểu tình. Chuyện này xảy ra trong khuôn viên Đại học Berkeley thường xuyên. Bất kể diễn giả là người đến từ đâu, từ một quốc gia khác, hay ngay từ trong những cơ quan chính quyền Hoa Kỳ.

Tháng trước, Đức Đạt Lai Lạt Ma đến thuyết giảng cũng có dăm người biểu tình chống. Cách đây không lâu cựu Tổng thống Jimmy Carter đến nói chuyện về khủng hoảng Trung Đông cũng đã có cả trăm người ủng hộ Do Thái lẫn Palestine đứng biểu tình trước Zellerbach Hall. Nhiều năm trước bà Đại sứ Mỹ ở Liên Hiệp Quốc Jeane Kirkpatrick hay Ngoại trưởng Hoa Kỳ Warren Christopher đến trường nói chuyện về chính sách của Hoa Kỳ cũng đã có người vào bên trong thính đường la ó phản đối.

Nếu người tổ chức không chấp nhận được những điều đó thì đừng nên mời khách, dù chỉ để xuất hiện trong cộng đồng sinh viên, vì ở đây quyền tự do phát biểu, tìm hiểu, chất vấn, đào sâu là nền móng căn bản của việc phát triển tri thức mà sinh viên đã được hấp thụ. Nếu cứ âm thầm đến, chỉ gặp gỡ bạn bè thân quen ở nhà hay ngoài quán thì đã không gây ra tranh cãi.

Thường xuyên theo dõi các sinh hoạt liên quan đến Việt Nam ở đây, tôi nhớ có vài lần diễn giả bị biểu tình: nhà văn Nguyễn Huy Thiệp năm 1998 và một dịp khi có đoàn múa rối nước đến trình diễn. Còn nhiều diễn giả khác đã đến Berkeley nói chuyện như các đạo diễn Hồ Quang Minh (Karma), Trần Văn Thuỷ (Chuyện tử tế), Đặng Nhật Minh (Mùa ổi), Ngô Quang Hải (Chuyện của Pao), Bùi Thạc Chuyên (Sống trong sợ hãi), Nguyễn Vinh Sơn (Trăng nơi đáy giếng) hay nhà văn Phạm Thị Hoài đều không gặp biểu tình, nhưng có giao lưu thích thú, đôi khi căng thẳng.

Năm 1988 khi giáo sư Trần Văn Khê từ Pháp đến nói chuyện tại Berkeley, cộng đồng người Việt vùng San Francisco sôi nổi lên những ý kiến bênh chống người nhạc sĩ này. Buổi trưa của buổi nói chuyện tại Alumni House, bên ngoài có sinh viên phân phát tài liệu về chính sách đàn áp của Hà Nội và bên trong đã có những câu hỏi được đặt ra về chính sách loại trừ văn hoá miền Nam, đàn áp văn nghệ sĩ làm diễn giả nhiều khi phải nói quanh.

Sau này nhạc sĩ Trần Văn Khê viết hồi kí kể rằng khi ông đến Berkeley nói chuyện được cảnh sát hộ tống và báo cho biết: “Chúng tôi mới bắt được ba người Việt trong mình có lựu đạn cay, cà chua và trứng thúi. Đây là trường hợp bắt được quả tang, chúng tôi tịch thâu hết những món đồ đó và giữ cả ba người tại đây, nếu ông ký tên yêu cầu truy tố thì chúng tôi sẽ bắt giam họ”. Nhưng nhạc sĩ Trần Văn Khê đã đề nghị tha cho họ. [Hồi ký Trần Văn Khê, Tập 4, Nxb Trẻ 2002, trang 34]. Đây là chuyện biạ đặt. Hoa Kỳ không phải là xứ sở nơi người dân dễ đùa với pháp luật. Ai phạm luật bị bắt thì sẽ bị truy tố, nhẹ thì đóng phạt, nặng thì có thể vào tù chứ không phải như nhạc sĩ nói tha là cảnh sát sẽ tha.

Trong vụ việc này tôi biết lúc đó sinh viên Nguyễn Quốc Anh là chủ tịch hội và các bạn sinh viên đã phối hợp chặt chẽ với cộng đồng và liên lạc với cảnh sát trường để thông báo là không biểu tình phản đối hay tẩy chay mà sinh viên sẽ đến nghe, đặt câu hỏi. Buổi diễn thuyết của nhạc sĩ Trần Văn Khê diễn ra không có một sự cố nào. Báo Daily Californian trong bài tường thuật cũng không có nói gì về việc có người bị cảnh sát bắt quả tang phạm pháp.

Tôi ghi lại những quan sát ở Berkeley để chia sẻ cùng anh Tiêu Dao Bảo Cự và bạn đọc một điều là sinh hoạt trong môi trường đại học ở Mỹ phải rất mở, nếu không sẽ bị cáo buộc là phân biệt quan điểm, kì thị.

Sự kiện Tiêu Dao Bảo Cự đến Đại học Berkeley nói chuyện vừa qua đã làm tổn thương đến một số người và uy tín của Hội Sinh viên Việt Nam tại đây.

Những người lo cho anh đến Berkeley nói chuyện, gặp gỡ sinh viên làm như thế là đã gài anh vào chỗ khó xử. Trong trường hợp anh được mời đến nói chuyện ở một đại học nào nữa, nếu không chỉ trong các lớp học, anh cần yêu cầu được công khai, mở rộng chứ không thể giới hạn như đã xảy ra ở Berkeley.

Chúc anh vui và học được nhiều cái hay, đẹp trong thời gian còn lại của chuyến đi kéo dài nhiều tháng, qua nhiều nơi trên đất Mỹ.

Tôi tôn trọng quá khứ và thường xuyên đọc những suy tư, trăn trở của anh về đất nước. Tôi chờ được đọc “Mỹ du ký” của anh.

[ảnh trong bài của tác giả]

© Buivanphu 28.05.2009

About Bùi Văn Phú

Bùi Văn Phú is a community college teacher and a freelance writer from San Francisco Bay Area. He worked with Peace Corps in Togo, Africa and United Nations High Commissioner for Refugees in Southeast Asia. Bùi Văn Phú hiện dạy đại học cộng đồng và là một nhà báo tự do sống tại vùng Vịnh San Francisco, California. Trong thập niên 1980, ông làm tình nguyện viên của Peace Corps tại Togo, Phi Châu và làm tham vấn giáo dục cho Cao ủy Tị nạn Liên hiệp quốc tại Đông nam Á.
This entry was posted in cộng đồng, chính trị Việt, văn học nghệ thuật and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s