Việt Nam: mấy chuyện buồn vui cuối năm 2003

Bùi Văn Phú

Ở Mỹ, nhà nào có ăng-ten chảo đêm về có thể bật kênh VTV-4 xem truyền hình Việt Nam với tin tức, với những chương trình giới thiệu đất nước con người Việt Nam, với thiếu nhi học hát, tin tức sinh hoạt Việt kiều, học tiếng Việt, xem phim truyện.

*

1.  SEA Games 22

Tuần trước VTV-4 chiếu SEA Games 22 tổ chức lần đầu tiên tại Việt Nam. Hào hứng nhất là hai trận chung kết bóng đá nữ và nam, mà cả hai đội tuyển Việt Nam đều vào chung kết. VTV-4 đã đem đến cho Việt kiều những giây phút hồi hộp và phấn khởi cùng với cả nước qua các trận bóng đá, một môn thể thao không chỉ người Việt yêu chuộng mà được cả thế giới hâm mộ. Kỳ này đội bóng đá nữ Việt Nam lại tiếp tục giữ cúp vô địch sau khi thắng Myanmar 2-1. Đội tuyển nam thua Thái Lan 1-2 trong trận chung kết khiến cả nước muốn òa lên khóc và bực tức tìm cách đổ lỗi cho trọng tài Mã Lai và giám sát trọng tài Thái Lan không công bằng. Báo trong nước phản ánh nhiều ý kiến qui trách nhiệm cho Chủ tịch Liên đoàn bóng đá Việt Nam Mai Liêm Trực đã để cho việc bố trí trọng tài và giám sát trọng tài trong trận chung kết như đã có và cho rằng Mã Lai muốn trả thù sau khi bị Việt Nam đá hạ trước đó, còn Thái Lan dĩ nhiên phải bênh đội gà nhà.

Hay và đẹp nhất là lễ bế mạc SEA Games 22, chiếu lại trên kênh VTV-4 vào đêm thứ Bẩy 13.12 ở California, được long trọng tổ chức tại sân vận động Mỹ Đình, Hà Nội. Sau mười ngày thi đua giữa mười một quốc gia Đông nam Á các vận động viên một lần nữa tập họp về Hà Nội, cùng với bốn chục ngàn khán giả để dự liên hoan chung cuộc trước khi chia tay nhau, hẹn gặp lại ở Philippines vào năm 2005. SEA Games 22 là cuộc thi thể thao lớn nhất từ trước đến nay được Việt Nam đứng ra tổ chức lần đầu tiên và đã dẫn đầu số huy chương đạt được, với 158 vàng, 97 bạc và 91 đồng; trong khi về nhì là Thái Lan với 90 vàng, 93 bạc và 98 đồng. Những chiến thắng của đội Việt Nam cũng như sự thành công tổ chức SEA Games chứng tỏ Việt Nam đang vươn mình lên để bắt kịp đà tiến bộ trong vùng trong tinh thần “Solidarity, Honesty, Nobelty” là khẩu hiệu của SEA Games 22.

Người Việt sống xa quê hương không thể không hướng lòng về đất nước, nhất là khi được xem những sinh hoạt văn hoá thể hiện một cách hiện đại trong đêm bế mạc. So với kỹ thuật sử dụng ánh sáng la-se như thường thấy ở Disney World hay Las Vegas thì Việt Nam mới chỉ là một phần nhỏ, nhưng đây là một tiến bộ lớn cho đất nước. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa màu sắc, ánh sáng, những cánh dù, pháo hoa, dàn nhạc giao hưởng và ban đại hợp xướng nhạc viện Hà Nội làm cho người Việt Nam có thể tự hào về đất nước mình. Khi những đoàn vận động viên tiến vào sân vận động, ban quân nhạc có lúc trổi bài “Khỏe vì nước kiến thiết quốc gia, đoàn thanh niên ta góp tài ba… Thanh niên ơi toàn dân ngóng trông từng giờ… mang máu anh hùng ta đừng làm nhơ máu anh hùng… ” làm lòng tôi bỗng rộn ràng, tưởng như được sống lại thời trai trẻ hơn bốn mươi năm về trước ở sân vận động quê nhà.

Thành công thì tự hào, nhưng không nên tự kiêu với ảo tưởng rằng nước Việt lúc nào cũng là cái rốn của vũ trụ. Trong nước đang say men chiến thắng SEA Games và cũng có một số dư luận kiêu căng như thế. Dẫn chứng: hai phóng viên báo Tuổi Trẻ loan tin SEA Games 22 rất được thế giới chú ý, qua bài “SEA Games trên mạng toàn cầu” trên Tuổi Trẻ 14.12.03, khi họ vào Google.com bấm “SEA Games 22” và thấy số thông tin lên đến gần 1 triệu rưỡu – thực ra là 1.490.000. Dựa vào con số triệu đó hai phóng viên viết bài cho là cả thế giới chú ý đến SEA Games do Việt Nam tổ chức. Thực ra chỉ có khoảng 300 tin đầu tiên là có dính dáng đến SEA Games, còn triệu rưỡu kia là về những thứ khác, hay trò chơi khác chẳng có gì liên quan đến Việt Nam. Hai phóng viên này có thể không biết tiếng Anh, hoặc giả có biết, nhưng vào được Google.com cũng chỉ thoáng qua. Ở Việt Nam số người dùng mạng điện tử toàn cầu để truy cập còn ít, mới chỉ khoảng 400 ngàn người đăng ký sử dụng, trong khi tường lửa ngăn chặn thì rộng lớn. Ai lặn lội tìm kiếm thử xem sẽ có thông tin gì khi bấm “Vietnam Human Rights” hay “Vietnam Freedom” thì coi chừng mất việc, có thể bị bỏ tù, vì những thông tin loại này đều được nhà nước liệt vào loại phản động.

*

2.  Kênh truyền hìnhVTV-4

Nhắc đến VTV-4 phải nhắc đến vụ việc đài SBS bên Úc cho phát hình tin tức lấy từ kênh này. Hơn chục nghìn người Việt xuống đường phản đối SBS nên đài đã quyết định ngưng phát hình VTV-4. Nhưng người phát ngôn Lê Dũng của bộ ngoại giao cộng sản Việt Nam, cũng như bà Phan Thuý Thanh trước đây, cứ phải cãi gàn, nhắm mắt mà cãi cho Đảng và nhà nước. Lê Dũng nói với phóng viên hãng thông tấn AP rằng VTV-4 cung cấp cho người Việt ở Úc: “những thông tin thời sự và khách quan về Việt Nam trong nhiều lĩnh vực, bao gồm chương trình dạy tiếng Việt cho Việt kiều” (VNA News Agency, 3.12.03). Nếu SBS chiếu phim truyện, du lịch hay kể cả các chương trình dạy hát thiếu nhi, dạy tiếng Việt thì chẳng mấy người Việt phản đối. Đàng này SBS chỉ chiếu thời sự tức là phần tin tức một chiều của nhà nước cộng sản Việt Nam. Đài VTV-4 thỉnh thoảng có trích lời bà Phan Thuý Thanh hay ông Lê Dũng thì cũng chỉ nói được một hai câu đại loại: “Hiến pháp Việt Nam đảm bảo cho người dân mọi quyền tự do,” hoặc tố cáo “Mỹ can thiệp thô bạo vào nội bộ Việt Nam” khi vấn đề nhân quyền được nhắc đến.

Hôm phó thủ tướng Việt Nam qua Mỹ, có một Việt kiều đề nghị nhà nước bỏ tiền ra bao thuê hệ thống truyền hình giây cáp và tiếp vận VTV-4 để Việt kiều có thông tin đầy đủ và nắm sát tình hình đất nước. Ông Việt kiều này thuộc loại ngớ ngẩn, dốt cả chữ Anh lẫn Việt, hoặc dốt vi tính. Ở Mỹ muốn có thông tin đầy đủ về lĩnh vực nào thì chỉ cần vào Google là có ngay. Tin Việt Nam chẳng hạn, từ các hãng thông tấn như Reuters, AP, AFP, UPI đến CNN, BBC và cả VNA tức hãng thông tấn của nhà nước cộng sản Việt Nam, VnExpress; các báo Thanh Niên, Tuổi Trẻ, Nhân Dân đều đã lên mạng. Cách đây không lâu báo Nhân Dân khoe có đến hơn triệu lượt vào đọc báo, đại đa số là từ nước ngoài. Vậy sao lại bảo người nước ngoài không theo sát tình hình đất nước.

Năm 2001, khi dự luật nhân quyền cho Việt Nam HR-2833 được Hạ Viện Mỹ thông qua với 410 phiếu, lên thượng viện thì bị cho chìm xuống, báo trong nước phát động chiến dịch lấy 1 triệu chữ ký phản đối, kết quả có bao nhiêu chữ ký nhưng không thấy nhắc lại mà chỉ nghe tin Trần Khuê, Lê Chí Quang, Phạm Hồng Sơn, Nguyễn Đan Quế, Nguyễn Vũ Bình, Phạm Quế Dương bị trấn áp hay bị bắt giam. Ai bảo người nước ngoài không có đầy đủ thông tin trong nước?

Sự thực nhà nước cũng nên bỏ tiền thuê truyền hình giây cáp tiếp vận VTV-4 để xem được bà con ta chiếu cố đến mức nào. Kênh VTV-4 hiện phát hình ở Mỹ chỉ có phim tập Gió qua miền tối sáng, phim được sự tài trợ của Liên hiệp châu Âu và gồm nhiều nghệ sĩ nhân dân, nghệ sĩ ưu tú góp mặt và xem được. Còn thời sự, học nhạc, học tiếng Việt, du lịch, và kể cả Chiếc nón kì diệu, giống như Wheel of Fortune, vào tối thứ Bẩy cũng không hấp dẫn.

Ở Mỹ muốn coi VTV-4 phải có đĩa chảo thì phức tạp, nên nếu nhà nước đưa vào kênh giây cáp thì dễ bắt, coi như bao thuê, lấy tiền quảng cáo trả tổng đài. Ai muốn coi thì trả tiền, hay thì sống, dở thì chết, làm ăn kiểu kinh tế thị trường chẳng phải lo bị biểu tình phản đối. Chỉ có điều là phải coi chừng bọn phản động lợi dụng quảng cáo lại cứ dùng nhạc vàng, cờ vàng đưa lên đài thì phản tuyên truyền vì ở Mỹ không có luật lệ nào cấm người dân dán hiệu hay phất cờ vàng như ở trong nước.

*

3.  Phó Thủ tướng Vũ Khoan đi Mỹ

Trong thời gian Phó Thủ tướng Vũ Khoan ở Mỹ vận động đầu tư thì trong nước những thông tin về SEA Games đã làm lu mờ chuyến đi. Nhưng tin về chuyến Mỹ du cũng không có gì tốt. Tờ báo kinh tế tài chánh lớn nhất Hoa Kỳ đăng một bài chê tình hình làm ăn kinh tế ở Việt Nam là: “tham nhũng, luật lệ lỏng lẻo, giới hạn việc thuê đất, vây cánh và những lề lối làm chính sách mơ hồ” (Wall Street Journal 4.12.03). Bài báo nhận định dù Vũ Khoan có phân trần, mời mọc thì cũng không hi vọng làm thay đổi được những hình ảnh tiêu cực đó vì giới doanh nhân trông chờ ở hành động hơn là những lời hứa của giới lãnh đạo Việt Nam. Nhiều nhà đầu tư phát biểu rằng họ muốn thấy Việt Nam cải tiến nhanh hơn để vượt qua những trở ngại về phát triển thì mới mong Hoa Kỳ nhảy vào. Các công ty Mỹ còn đứng ngoài Việt Nam vì làm ăn với Trung Quốc, một thị trường khổng lồ, hoặc những nước châu Á khác thì dễ dàng và có môi trường hấp dẫn hơn.

Phó thủ tướng bị tư bản Mỹ chê và còn bị Việt kiều biểu tình phản đối nên đi đâu cũng phải vào cổng sau. Thật buồn cho những người đại diện dân Việt Nam, so với Thủ tướng Ôn Gia Bảo được Hoa Kỳ và Hoa kiều đón tiếp tưng bừng sau đó trong sân cỏ Nhà Trắng. Một trong những mục đích của Vũ Khoan khi sang Mỹ là mời gọi Hoa Kỳ đầu tư vào kỹ nghệ dầu hoả – để ngăn chặn Trung Quốc lấn chiếm biển – và điện tử ở Việt Nam. Ở Texas, bang của những công ty dầu khí lớn, phái đoàn Vũ Khoan được gặp thống đốc, được cựu Tổng thống George H.W. Bush, cha, tổ chức liên hoan tiếp đón trọng thể dù rằng mười năm trước Việt Nam đã rất lạnh nhạt khi đón tiếp cựu tổng thống Mỹ đến nói chuyện với doanh nhân ở Hà Nội. Phó thủ tướng đến vùng thung lũng điện tử San Jose có ban giám đốc Intel xã giao đón tiếp; có chủ tịch và là người sáng lập công ty KnowledgeTek là Quinn H. Trần dẫn đường. Công ty phần mềm KnowlegdeTek thì như nhiều công ty của Việt kiều thời đại dot.com cũng chỉ có tên trên mạng mà không có trụ sở hay đông khách hàng, như nhiều doanh nhân Việt kiều từng ra vào Việt Nam với một mớ danh thiếp thương mại rất hào nhoáng. Báo San Jose Mercury News ngày 9.11.03 có khen Quinn Trần là một người năng nổ, lãnh đạo cộng đồng, tham gia vào ban giám đốc nhiều hội đoàn từ thiện và chuyên môn như VNHELP, Viet Heritage Society. Ai bảo chuyện ca sĩ, nghệ sĩ trong nước qua hát cho VNHELP hay bên trong Viet Heritage Society lủng củng chỉ là chuyện nội bộ, hoặc mang tính từ thiện, văn hóa, văn nghệ?

Sau mười ngày ở Mỹ, phái đoàn Vũ Khoan ra về chẳng có gì ngoài hiệp ước hàng không giữa hai nước. Sau hai năm thi hành hiệp định thương mại song phương, mức xuất khẩu hàng Việt Nam qua Mỹ tăng vọt đến 3 tỉ đô-la một năm, nhưng đa số là những loại hàng may mặc, sản phẩm nông nghiệp, hải sản nên chưa đủ sức đưa nền kinh tế Việt Nam cất cánh, mà phải chờ Việt Nam phát triển được những công nghiệp kĩ thuật cao khác.

Chuyện đầu tư kỹ thuật vào Việt Nam còn nhiều khó khăn. Năm ngoái phó chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh là Nguyễn Thiện Nhân qua Mỹ mời gọi đầu tư vào khu kỹ nghệ điện tử Quang Trung nhưng cũng không đạt kết quả. Dù ông từng du học Mỹ, học về hoạch định chính sách nhưng các buổi họp của ông với doanh nhân đều thất bại vì nhiều câu hỏi liên quan đến kế hoạch phát triển kinh doanh đã không được trả lời thoả đáng vì chính ông cũng không được phép đề xuất mà phải chờ bên trên. Tình trạng lãnh đạo kinh tế ở Việt Nam hiện nay như thế thì khó mà hấp dẫn những công ty lớn đổ tiền vào đầu tư.

Một số người Việt thực sự có tiền thì qua Trung Quốc làm ăn vì họ chưa quên Nguyễn Trung Trực, Việt kiều Úc từng vận động giới Wall Street đưa Phó thủ tướng Trần Đức Lương qua Mỹ, rồi cũng mất hết; Trịnh Vĩnh Bình, Việt kiều Hà Lan; Nguyễn Gia Thiều, Việt kiều Pháp đều tiêu tan sự nghiệp. Vùng San Jose có luật sư Nguyễn Tâm về Việt Nam mở trường dạy học, giúp nâng cao dân trí rồi cũng phải bỏ chạy, theo như tin trên Vietbao.com ngày 17.12.03.

Đây là sự khác biệt căn bản giữa chính sách kinh tế của Trung Quốc và Việt Nam. Trong giai đoạn đầu mở cửa Trung Quốc ưu đãi Hoa kiều để họ đem trí tuệ và tài chán về nước qua những công ty nhỏ, tập cho giới doanh nhân Trung Quốc quen dần với lối làm kinh tế thị trường. Dần dần các công ty lớn mới nhảy vào. Làm ăn thành công các công ty cho tiền lại nhiều đại học ở Trung Quốc để đào tạo và nâng cấp chuyên viên kỹ thuật. Chu kỳ phát triển cứ thế lan rộng ra. Còn Việt Nam ngày nay chưa thực sự có một giới tiểu thương mà nhà nước cứ muốn Mỹ giúp giáo dục đại học, muốn những đại công ty nước ngoài bỏ tiền vào.

Một sự thật đáng buồn là doanh nhân Mỹ bây giờ bàn đến đầu tư ở Việt Nam họ không tìm ra được một mẫu công ty thành công hay môi trường tốt cho đầu tư mà nhiều người chỉ biết đến những dịch vụ “escort” rẻ tiền cung cấp cho doanh nhân nước ngoài và những “bồ nhí” mà Việt Nam dành cho doanh nhân Việt kiều.

© Buivanphu 12.2003

About Bùi Văn Phú

Bùi Văn Phú is a community college teacher and a freelance writer from San Francisco Bay Area. He worked with Peace Corps in Togo, Africa and United Nations High Commissioner for Refugees in Southeast Asia. Bùi Văn Phú hiện dạy đại học cộng đồng và là một nhà báo tự do sống tại vùng Vịnh San Francisco, California. Trong thập niên 1980, ông làm tình nguyện viên của Peace Corps tại Togo, Phi Châu và làm tham vấn giáo dục cho Cao ủy Tị nạn Liên hiệp quốc tại Đông nam Á.
This entry was posted in ở quê xưa, cộng đồng, chính trị Việt and tagged , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s