Bùi Đức Lạc: Nhạc Trịnh không có sức làm nản lòng anh em chúng tôi

Bùi Văn Phú

Ông Bùi Đức Lạc, nguyên sĩ quan tiểu đoàn trưởng pháo binh Nhảy dù của Quân lực Việt Nam Cộng hoà, là tác giả của Cơn uất Hạ Lào (2007) viết về Hành quân Lam Sơn 719 và những kỉ niệm đời quân ngũ. Ông hiện sống ở San Jose, California và là chủ bút Đặc san Mũ Đỏ.

*

Bùi Đức Lạc (Ảnh Tường Linh)

Thưa ông, bài hát nào của Trịnh Công Sơn là bài hát mà ông đã được nghe lần đầu và còn nhớ?

Vào khoảng thập niên 1960 lần đầu tiên tôi được nghe bản “Diễm Xưa”. Quả thật đây là một bản nhạc hay, lúc đầu tôi không biết bản nhạc này là của ai. Nhưng sau tôi biết đó là bản nhạc do Trịnh Công Sơn sáng tác. Thế thôi. Lúc đó đơn vị tôi mới thành lập, đang lo huấn luyện nên tôi không có thì giờ nghe nhiều để biết về Trịnh Công Sơn. Năm 1967 tôi có dịp gặp mặt Trịnh Công Sơn tại Huế mà không biết. Lần gặp này trong một quán bên lề, lúc đó có cả Thiếu úy Hồng Hữu Dưỡng, sau đi tù cải tạo, và Chuẩn úy Lý Văn Quân đã chết ở Hạ Lào. Khi ra khỏi quán có người cho tôi biết người tôi vừa gặp là Trịnh Công Sơn. Đây là lần gặp đầu và cũng là lần gặp cuối.

Tuy không biết, nhưng ông có nhận xét gì không?

Bề ngoài, tôi thấy anh chàng này giống dân bụi đời, tóc dài, râu ria lồm xồm.

Có người cho rằng nhạc viết về thân phận quê hương của Trịnh Công Sơn làm nản lòng chiến sĩ Việt Nam Cộng hoà. Là một sĩ quan Nhảy dù, ông thấy nhận xét đó có đúng không?

Tôi nghĩ rằng nhạc Trịnh Công Sơn có thể có ảnh hưỏng đến dăm ba anh yếm thế, trốn lính chứ làm sao mà có sức làm nản lòng anh em chúng tôi được. Đến như những lời ca: “Ngày mai đi nhận xác chồng. Say đi để thấy mình không là mình…” [Tưởng như còn người yêu. Thơ Lê Thị Ý, Phạm Duy phổ nhạc] còn không ảnh hưởng gì tới chúng tôi và gia đình, huống chi dăm ba bài hát của Trịnh Công Sơn có nghĩa lý gì. Nó chỉ làm nản lòng hay khủng hoảng một số ít người, như những anh chàng ăn chơi, phè phỡn tại hậu phương, hoặc các thành phần con ông cháu cha mà thôi. Chưa thấy lời nhạc nào có tác dụng đến chúng tôi.

Còn những binh lính do ông chỉ huy có bị ảnh hưởng nhiều bởi nhạc Trịnh Công Sơn?

Tôi thấy có một lần khi nghe nhạc, anh em dưới quyền họ chửi thề. Đó là trong trận Hạ Lào tức Lam Sơn 719, trong lúc hằng ngày phải lãnh hàng ngàn trái pháo và các trận tấn công của địch, mà phải nghe: “Anh trở về dang dở đời em! Anh trở về trên chiếc băng ca, trên trực thăng sơn mầu tang trắng…” [Kỉ vật cho em. Thơ Linh Phương, Phạm Duy phổ nhạc] thì cũng đau thật và cảm thấy bất nhân, bạc bẽo, đểu cáng!

Còn nhạc Trịnh Công Sơn nghe không được vui, nhưng không thể làm nản lòng những người đang trực diện với quân thù như chúng tôi. Anh em Nhảy dù họ lúc nào cũng vui và tếu, mọi việc bên ngoài ít khi anh em để ý đến. Ngoài chiến trường cũng như sau này lúc trong tù anh em rất vô tư.

Tôi muốn kể câu chuyện về Đại úy Hồng Hữu Dưỡng. Khi bị bọn cai tù hành hạ, anh nói thầm: “thằng cà chớn”. Dù nói nhỏ nhưng không may cai tù nghe được, quay lại sừng sộ, hỏi với giọng gay gắt: Anh vừa nói gì? Dưỡng bình tĩnh trả lời: Chả là trong Nam chúng tôi quen gọi cà chớn. Cai tù hằn học: Thế anh gọi cà chớn là có ý gì? Dưỡng nhanh nhẹn đáp: Chẳng hạn như Bác Thiệu, Bác Kỳ chúng tôi gọi là cà chớn. Cai tù vênh váo đáp: Bác Hồ, Bác Duẫn và các đồng chí trong Bộ chính trị còn cà chớn hơn Bác Thiệu, Bác Kỳ cuả các anh nhiều.

Câu chuyện cho thấy người lính Nhảy dù họ hồn nhiên như vậy đó. Nên họ rất dễ tha thứ, rất mau quên. Dù đó là trò đâm sau lưng chiến sĩ.

Thời gian trước năm 1975 ở miền Nam nhiều người biết đến những lời ca của Trịnh Công Sơn:

Một ngàn năm nô lệ giặc tàu
một trăm năm đô hộ giặc tây
hai mươi năm nội chiến từng ngày
Gia tài của mẹ để lại cho con
gia tài của mẹ là nước Việt buồn…

Là một sĩ quan Quân lực Việt Nam Cộng hoà, ông nghĩ gì hay có lí giải về những lời nhạc trên?

Tôi thấy đây chỉ là tâm sự của muôn nghìn người dân một nước nhược tiểu mà thôi, không có gì đáng nói cả.

Trưa ngày 30.04.1975 sau khi Tổng thống Dương Văn Minh ra lệnh đầu hàng, trên đài Sài Gòn Trịnh Công Sơn đã hát ca khúc “Nối vòng tay lớn” do chính nhạc sĩ sáng tác:

Mặt đất bao la anh em ta về
gặp nhau mừng như bão cát
quay cuồng trời rộng bàn tay ta nắm
nối tròn một vòng Việt Nam…

Lúc đó ông đang ở đâu? Ông có nghe được những lời ca trên qua làn sóng điện và cảm nhận của ông vào thời điểm đó?

Năm 1975 tôi thuộc quân số bệnh binh, không còn chỉ huy đơn vị nữa nên tôi rảnh tay ra đi cùng gia đình. Lúc 1 giờ 30 sáng ngày 30.04.75 chúng tôi ở trên tầu 502 của Hải quân Việt Nam trong sông Sài Gòn trước Hotel Majestic. Lúc Tổng thống Dương Văn Minh nói “đầu hàng”, chúng tôi vừa ra tới ngoài khơi Vũng Tầu. Sau đó tầu hư máy và được một chiến hạm bạn kéo trên đường từ Vũng Tầu đến hải phận quốc tế. Lòng mọi người đang tan nát, đau đớn thì được nghe rất rõ ràng chính Trịnh Công Sơn, với giọng điệu “hân hoan” vui men chiến thắng ca “Nối vòng tay lớn”. Lúc đó tôi mới thấy bộ mặt thật của họ Trịnh. Chúng tôi kết luận rằng anh ta không phải là phản chiến, càng không phải là ăn cơm quốc gia thờ ma cộng sản. Thật sự anh ta là quân thù cuả chúng tôi.

Tôi nghe nói bây giờ tại thành phố Huế có một con đường mang tên Trịnh Công Sơn. Như vậy sự cảm nhận của tôi lúc đó rất chính xác. Đúng ra Trịnh Công Sơn đã chết, hãy để cho anh ta yên. Nhưng cuộc chiến còn đang tiếp diễn nên cũng cần phải nói cho thế hệ sau có kinh nghiệm để nhận ra những cán bộ cộng sản đang len lỏi trong hàng ngũ chúng ta. Họ hành động rất ngoạn mục làm cho chúng ta đánh giá sai lạc, tưởng họ là bạn thân thiết, để khi cần, họ còn được những người này làm hậu thuẫn. Như Trịnh Công Sơn đã được bao che.

Nhạc Trịnh Công Sơn có những lời như sau:

Người nô lệ da vàng ngủ quên
ngủ quên trong căn nhà nhỏ
đèn thắp thì mờ
ngủ quên, quên đã bao năm
ngủ quên không thấy quê hương
bao giờ đập tan gông cùm xiềng xích vô hình trói buộc dân ta
bao giờ đập tan gông cùm xiềng xích vô hình trói buộc tự do…

[Đi tìm quê hương trong băng Hát cho quê hương Việt Nam, cuốn số 1]

Bao nhiêu năm còn nô lệ
anh em ta nhận vũ khí
quê ta bãi hoang chiến trường
diệt nhau như thú
Trôi bao nhiêu dòng máu đỏ
bao yêu thương lùi trong quá khứ
ôi giấc mơ thanh bình còn quá xa…

[Quê hương đau nặng trong băng Hát cho quê hương Việt Nam, cuốn số 5]

Trịnh Công Sơn nhìn nước Việt, người Việt từ cả hai phiá như thế. Sao lại cho rằng ông bênh vực cộng sản?

Tôi thật sự không rõ hai cuốn băng này xuất bản lúc nào? Nhưng 30.04.75 thì quá rõ con người của Trịnh Công Sơn, không có lầm lẫn hay suy đoán vu vơ nữa. Cán bộ cộng sản luôn tìm cách mua chuộc cảm tình của chúng ta, để phục vụ cho bọn “buôn dân bán nước”. Cũng như Trịnh Công Sơn, nếu như Mặt trận Giải phóng miền Nam không bị cho ra rìa thì Trịnh Công Sơn không bị đi kinh tế mới tại Khe Sanh.

Nhưng chính sách vắt chanh bỏ vỏ là chính sách rất xưa của cộng sản miền Bắc. Họ không tin ai, thà giết lầm hơn bỏ sót. Những tên 30.4, ngay cả những người theo Mặt trận Giải phóng miền Nam, sau khi gạn lọc, cả một nhóm người mới hôm qua huênh hoang, nhưng nay bị cho về vườn, bị thanh toán, bắt giam hoặc bị đi kinh tế mới. Lúc này Trịnh Công Sơn chịu chung số phận với bọn 30.4 và nhiều thành viên Mặt trận Giải phóng miền Nam như tướng Trần văn Trà chẳng hạn. Trịnh Công Sơn đang làm tại đài phát thanh cảm thấy bị loại trừ nên trốn ra Phủ Cam, Huế rồi phải đi kinh tế mới ở Khe Sanh, Quảng Trị từ tháng 12.1975 đến cuối năm 1977.

Trước năm 1975, Trịnh Công Sơn đã viết:

Ðêm nay hòa bình sao em nhỏ chưa vui
hãy bước ra đây nhìn phố ngập người
Ðêm nay hòa bình không nụ cười trên môi
nhìn quanh em không ai còn lại
không ai còn lại
ru đỡ tình người cho có đôi…

Đó có phải là những tiên đoán của Trịnh Công Sơn về ngày hoà bình đến trên quê hương, nhưng buồn quá. Ông đã chiến đấu để mong đem lại hoà bình, tự do, ấm no cho Việt Nam. Theo ông, nước Việt Nam có hoà bình chưa?

Đó là lời nói của tên bồi bút với chủ. Không phải là lời tiên đoán. Một đất nước hoà bình thì phải thịnh vượng, người dân phải có những quyền tối thiểu như: tự do báo chí, phát biểu, hội họp, tự do lập đảng, tín ngưỡng, quyền tư hữu. Không thể có cảnh bóc lột, trấn áp, lao tù, xung công bừa bãi không bồi thường xứng đáng. Dù cho “hãy bước ra đây nhìn phố ngập người” thì chỉ là những con người đang tìm kiếm một “lý tưởng tự do” thật sự.

Nhận xét của riêng ông về con người Trịnh Công Sơn?

Trịnh Công Sơn là quân thù của người quốc gia chúng ta. Những người cầm súng rất cương quyết, nhưng lại dễ quên và dễ tha thứ. Chính tiếng đàn đó chúng ta đã tán thưởng, chính giọng ca đó chúng ta đã vỗ tay. Nhưng nay chính thanh âm phát ra từ cuống họng đó, lại ca tụng đối phương bằng những lời lẽ mà khi chúng ta đã nghe thì nó đắng cay để không bao giờ chúng ta có thể quên được.

Gần đây qua tài liệu mới phổ biến, nghe được chính miệng Trịnh Công Sơn dõng dạc nói trên đài Sài Gòn trưa ngày 30.4.75: “Hôm nay là ngày mơ ước của tất cả chúng ta. Đó là ngày chúng ta giải phóng hoàn toàn tất cả đất nước Việt Nam này. Cũng như những điều mơ ước của các bạn bấy lâu nay là độc lập, tự do và thống nhất thì hôm nay chúng ta đã đạt được những kết quả đó… Những kẻ ra đi chúng ta xem như đã phản bội đất nước…”. Sau đó Trịnh Công Sơn hăng say hát “Nối vòng tay lớn”.

Những tiếng ca đó không phải của những người thân cộng, càng không phải của những người ăn cơm quốc gia thờ ma cộng sản, mà là tiếng ca của quân thù. Dứt khoát như vậy, chắc chắn như vậy. Tôi không thể phản bội những anh em, nhất là những người đã nằm xuống. Nên tôi rất thận trọng, tránh bị lừa thêm lần nữa, dù là lời nói, bài viết hay bản nhạc vì bản thân họ Trịnh không có vì dân tộc mà vì cá nhân, vì bọn buôn dân bán nước.

Họ Trịnh sau năm 75 đã bầy tỏ rõ ràng minh bạch như 2 với 2 là 4, không nên lầm:

Tôi đi bằng nhịp điệu
một hai ba bốn năm
em đi bằng nhịp điệu
sáu bẩy tám chín mười
Ta đi bằng nhịp điệu
nhịp điệu không giống nhau
Ta đi bằng nhịp điệu
nhịp điệu sao khác mầu…

[Tình khúc Ơ-bai]

Họ Trịnh xác định rằng ông đi bằng một nhịp điệu khác, khác hẳn với người tị nạn cộng sản. Ông muốn xác định rằng đường ai người nấy đi. Nhận xét đích thực một nghệ sĩ, đứng đắn nhất là nhìn vào tác phẩm của họ. Không nên thấy tên tuổi của họ được nhiều người biết đến mà quên đi chủ đích của họ. Không nên có thiên kiến mà hãy thật thà với chính mình, đừng vì người sang bắt quàng làm họ. Hãy nhìn xem tác phẩm ấy có lợi cho ai và bất lợi cho ai.

Những lời ca viết cho quê hương của Trịnh Công Sơn thì gây tranh cãi, nhưng nhiều người yêu thích tình ca họ Trịnh. Có một bài tình ca nào của Trịnh Công Sơn mà ông yêu thích và tại sao?

Như tôi đã trình bầy từ đầu, tôi biết rất ít nhạc của Trịnh Công Sơn. Thời gian tôi chưa biết anh ta là ai, nhạc phẩm “Diễm Xưa” rất tình tự lãng mạn, từng gây ấn tượng trong tôi, một thanh niên vừa trưởng thành. Tuy nhiên theo thời gian, Trịnh Công Sơn đã hiện nguyên hình. Tôi đã cố gắng – Nhảy dù mà, lúc nào cũng Cố gắng – giũ bỏ những giòng nhạc mà tôi cho là “ma quỷ” đó ra khỏi tâm thức của mình.

Có người bảo nghệ thuật vượt ngoài chính trị, tôi và nhiều bạn hữu của tôi là những người một thời sẵn sàng dâng hiến tương lai và cả mạng sống của mình cho lý tưởng tự do đã không đồng ý như vậy. Vả lại, chúng tôi đâu có thiếu những giòng nhạc tình, những nốt nhạc đấu tranh của biết bao nhạc sĩ tài hoa thuộc chính thể Việt Nam Cộng hoà. Cũng rất may cho đến giờ này tôi chẳng còn ưa thích hoặc để tâm đến bất cứ nhạc phẩm nào của họ Trịnh nữa cả.

Trịnh Công Sơn là bài học cay đắng. Có ít người đến nay vẫn chưa thấy rõ bộ mặt thật của anh ta.

© 2011 Buivanphu

___

[Bài đã đăng trên damau.org 01.04.2011]

About Bùi Văn Phú

Bùi Văn Phú is a community college teacher and a freelance writer from San Francisco Bay Area. He worked with Peace Corps in Togo, Africa and United Nations High Commissioner for Refugees in Southeast Asia. Bùi Văn Phú hiện dạy đại học cộng đồng và là một nhà báo tự do sống tại vùng Vịnh San Francisco, California. Trong thập niên 1980, ông làm tình nguyện viên của Peace Corps tại Togo, Phi Châu và làm tham vấn giáo dục cho Cao ủy Tị nạn Liên hiệp quốc tại Đông nam Á.
This entry was posted in âm nhạc, ở quê xưa and tagged , . Bookmark the permalink.

5 Responses to Bùi Đức Lạc: Nhạc Trịnh không có sức làm nản lòng anh em chúng tôi

  1. dinhtan says:

    Kính Anh Bùi Văn Phú.

    Anh cho phép tôi chép bài này. Cám ơn.

    Trân trọng

  2. Pingback: Bùi Đức Lạc: Nhạc Trịnh không có sức làm nản lòng anh em chúng tôi | Dinhtan's Blog

  3. Pingback: Bùi Đức Lạc: Nhạc Trịnh không có sức làm nản lòng anh em chúng tôi | Dinhtan's Blog

  4. dinhtan says:

    Tôi hiện ở quốc nội. Tôi đồng ý với lời nói của Ông Lạc. Chả có ảnh hưởng gì nhiều đối với những kẻ cầm súng như chúng tôi. Tôi cũng tác chiến và đã mang thương tật gần 70%.

    Công nhận là Trịnh Công Sơn có tài, nhưng do bị “thuốc” nên đi lạc hướng. Bởi vây suốt cuộc đời “nổi tiếng” rồi cuối cùng phải “tiến thoái lưỡng nan”, đến hồi gần “cuối” sắp “trở về cát bụi”. Nói về người đã khuất không tốt. Nhưng đọc bài hạp ý có vài lời thế thôi…

    Trân trọng.

  5. Thái Giám says:

    Ôi! thân lau sậy. Tiếc cho một tài năng âm nhạc.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s