Gs. Lý Chánh Trung có là trí thức cánh tả?

Bùi Văn Phú

Gs. Lý Chánh Trung (1928-2016)

Gs. Lý Chánh Trung (1928-2016)

Giới trí thức thời Việt Nam Cộng hòa ai cũng nghe biết đến giáo sư Lý Chánh Trung qua những bài viết gây sôi nổi về tinh thần dân tộc, lòng yêu nước và về tinh thần tôn giáo nhập thế.

Qua những tập sách, cùng hàng trăm bài viết trên các báo, ông đưa ra lý luận triết học, những cái nhìn từ đường phố, qua đó phản ánh quan điểm của ông là chống lại sự can thiệp của Hoa Kỳ vào Việt Nam, là mơ ước một xã công bằng, không còn cảnh người giầu bóc lột người nghèo.

Trong sinh hoạt của giới trí thức thời đó, giáo sư Trung không chỉ ngồi trong tháp ngà hay quanh quẩn ở sân trường, nơi giảng đường đại học để nói những điều lý thuyết mà ông đã dấn thân, xuống đường cùng với những nhà đối lập, những lãnh đạo tôn giáo, với thanh niên, sinh viên vì mục tiêu độc lập, tự chủ của đất nước. Ông tham dự ngày Ký giả Ăn mày dưới đường phố Sài Gòn, ông đến chùa Quảng Hương dự lễ ra mắt của Mặt trận Nhân dân Cứu đói.

Sinh hoạt của các phong trào, mặt trận này sau ngày 30/4/1975 đã được nhiều lãnh đạo thành đoàn xác nhận là những bình phong hoạt động của cộng sản.

Qua tác phẩm “Tìm về dân tộc”, xuất bản lần đầu năm 1967, khi tình hình chính trị miền Nam đầy rối ren và lính chiến đấu Mỹ đã được đưa vào Việt Nam, ông lên tiếng cảnh báo về một đất nước đang rơi vào hoàn cảnh bị đô hộ bởi người Mỹ, sau nhiều năm bị đô hộ bởi thực dân Pháp, cho dù ông đã được theo học ở các “trường dòng”, tức trường công giáo, từ Taberd ở Sài Gòn, Providence (Thiên Hựu) ở Huế và ông đã theo đạo công giáo năm 20 tuổi, chọn tên Thánh là Phêrô. Năm 1950 ông đi du học Bỉ tại Đại học Công giáo Louvain và tốt nghiệp cử nhân tâm lý học và cử nhân chính trị học.

Năm 1956 ông về nước, làm việc tại Bộ Giáo dục với chức công cán ủy viên rồi lên đến đổng lý văn phòng của bộ. Ông cũng dạy triết tại các đại học ở Sài Gòn, Huế, Đà Lạt.

Ông chủ trương một đất nước hoàn toàn độc lập, không chấp nhận có trường Tây trên lãnh thổ miền Nam, vì cho rằng như thế sẽ đào tạo ra một lớp người Việt vong bản, mất gốc ngay trên quê hương. Ông kêu gọi phụ huynh cho con em theo học trường Việt cho dù số học sinh quá đông, đến 60 trong mỗi lớp, và trường sở phương tiện giáo dục còn thiếu thốn.

Rồi những năm sau đó ông lại chê hệ thống giáo dục của miền Nam khi ông viết trên báo Điện Tín ngày 20/1/1972:

“Ngay trong một môi trường tương đối thuận lợi như VĐH Đà Lạt, tôi thấy công cuộc giáo dục chẳng đi tới đâu hết cả, ngoài cái việc cấp phát hằng năm một mớ văn bằng. Những văn bằng mỗi năm thêm mất giá! Chẳng những mất giá vì trình độ sút giảm mà còn mất giá vì văn chương chữ nghĩa ngày nay đã rẻ hơn bèo, vì bực thang giá trị đã hoàn toàn đảo lộn, vì chiến tranh đã bít nghẽn mọi tương lai”. [“Đối diện với chiến tranh” tr. 165. Lý Chánh Trung, Nxb Trẻ 2000]

Từ những cái nhìn về triết học, tôn giáo, và trên quan điểm dân tộc giáo sư Lý Chánh Trung đã tham gia vào chính trị, vào các phong trào tranh đấu.

Tác phẩm của Gs. Lý Chánh Trung được xuất bản ở Sài Gòn trước năm 1975

Tác phẩm của Gs. Lý Chánh Trung được xuất bản ở Sài Gòn trước năm 1975

Trước Tết năm 1968, ông cùng 65 giáo chức đại học ký tên vào một thư ngỏ với mục đích kêu gọi ngưng bắn giết trên quê hương: “Để có không khí thích hợp cho những cuộc đối thoại cởi mở giữa những phe tham chiến và nhất là để cứu hàng ngàn người tiếp tục đổ máu trong khi những người có trách nhiệm đang đi tìm sáng kiến giải quyết xung đột, chúng tôi thiết tha kêu gọi các phe tham chiến hãy kéo dài vô hạn định thời gian hưu chiến nhân dịp Tết Nguyên đán và tìm phương thức tiến ngay đến hòa bình thực sự”. [Báo Sống Mới ngày 24/1/1968, in lại trong “Đối diện với chiến tranh” tr. 22]

Một tuần sau khi lời kêu gọi được đưa ra, bộ đội cộng sản Bắc Việt mở những cuộc tấn công vào các tỉnh thành miền Nam ngay trong những ngày đầu năm âm lịch. Đó là Tổng Tấn công Tết Mậu Thân đã đi vào lịch sử của cuộc chiến tranh tàn khốc trên quê hương.

Lời kêu gọi đó của những người trí thức, vì thực sự muốn hòa bình hay việc làm này đã được một ai trong lãnh đạo thành đoàn cộng sản chỉ đạo, để che đậy cho chiến dịch tấn công quân sự đang được khai triển? Nghi vấn đó cũng đã được nhiều người đặt ra cho giáo sư Lý Chánh Trung: Ông chỉ là người trí thức công giáo cánh tả, thuộc Thành phần thứ Ba hay ông được cộng sản móc nối để hoạt động nội thành?

Trong quá khứ ông đã phát biểu rằng ông không là đồng chí với người cộng sản mà chỉ đồng hành với họ. Ông được cho là đứng chung với những nhóm tranh đấu cho một miền Nam không lệ thuộc ngoại bang, không cộng sản.

Nhưng nhìn lại các phong trào tranh đấu chống chính quyền ở miền Nam, sau ngày 30/4/1975 nhiều cán bộ nội thành đưa ra những bằng chứng cho thấy nhiều tổ chức cánh tả và Thành phần thứ Ba đã được điều phối bởi cộng sản.

Những nhân vật chính trị như Ngô Công Đức, Nguyễn Văn Binh, Hồ Ngọc Nhuận, Dương Văn Ba, Lý Quý Chung; tôn giáo như Phan Khắc Từ, Trương Bá Cần, Nguyễn Ngọc Lan, Chân Tín và thành phần sinh viên học sinh như Huỳnh Tấn Mẫm, Lê Hiếu Đằng, Dương Văn Đầy, Lê Văn Nuôi, Nguyễn Công Khế, Ngô Kha, chưa kể đến những người đã quyết định vào bưng theo cộng sản như Trương Như Tảng, Lê Văn Hảo, Nguyễn Đắc Xuân, Hoàng Phủ Ngọc Tường v.v…

Sau ngày 30/4/1975 giáo sư Lý Chánh Trung đã bị nhiều sinh viên một thời xem ông là thần tượng phản đối vì thái độ ủng hộ chính quyền mới của ông trước vấn đề sinh viên không được học hành mà bị bắt buộc phải đi nghe nhà nước tuyên truyền chính trị, về vấn đề học tập cải tạo kéo dài đối với quân cán chính miền Nam.

Trong khi đó ông tham gia Mặt trận Tổ quốc, là ủy viên ban chấp hành trung ương, làm phó chủ tịch Mặt trận Tổ quốc Thành phố Hồ Chí Minh và được đưa vào Quốc hội các khoá VI, VII và VIII.

Ông chỉ bị thất sủng và sau đó bị loại ra khỏi các chức vụ nhà nước sau khi ông phát biểu năm 1988 về việc bầu Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, tức thủ tướng, mà chỉ có một ứng cử viên. Ý của ông là không muốn bầu cử độc diễn vì trước đây ở Sài Gòn ông đã chống lại ông Nguyễn Văn Thiệu ra tranh cử chỉ có một mình vào năm 1971.

Khoảng thời gian đó là lúc có chính sách đổi mới về kinh tế và cởi trói về văn nghệ nên ông còn mời nhà văn Dương Thu Hương đến nói chuyện về những tác phẩm của bà.

Giáo sư Trung cũng được chú ý đến nhiều khi viết bài trên báo đưa ra nhận định là môn học chính trị về triết thuyết Mác-Lê không còn hợp thời đại vì thày thì không muốn dạy và trò cũng không còn muốn học.

Sau khi các chế độ cộng sản ở Đông Âu sụp đổ và Liên bang Xô-viết tan rã thì ở Việt Nam mọi thứ lại bị xiết lại, với cá nhân ông, cũng như trong sinh hoạt của giới trí thức, văn học.

50 bài báo trước năm 1975 của Gs. Lý Chánh Trung được xuất bản trong nước năm 2000

50 bài báo trước năm 1975 của Gs. Lý Chánh Trung được xuất bản trong nước năm 2000

Giới trí thức miền Nam cũ mong đợi ông sẽ có những thái độ với nhà cầm quyền cộng sản trước những bế tắc của xã hội do bởi chính sách độc tài chuyên chính dựa trên chủ thuyết Mác-Lê, như một số nhân vật đã lên tiếng là Tướng Trần Độ, nhà toán học Phan Đình Diệu, ủy viên Bộ Chính trị Trần Xuân Bách, linh mục Chân Tín, giáo sư Nguyễn Ngọc Lan, luật sư Đoàn Thanh Liêm, giáo sư Đoàn Viết Hoạt, luật sư Lê Hiếu Đằng v.v… Nhưng ông đã không lên tiếng.

Kể từ đầu thập niên 1990 ông hầu như im lặng trước những vần đề của thời cuộc.

Đến năm 2000, 50 bài viết của ông từ thời Việt Nam Cộng hòa được cho phép in lại trong tập “Đối diện với chiến tranh”. Đó là những bài chọn ra từ 300 bài viết đã được đăng trên các báo ở miền Nam như Sống Mới, Đối Diện, Tin Sáng, Điện Tín trước năm 1975.

Nhiều người trách thái độ xu thời theo cộng sản của ông. Theo hồi ký của kỹ sư Võ Long Triều, một người từng là bạn của giáo sư Trung, thì đó là vì thái độ ham danh lợi của ông.

Dưới thời Việt Nam Cộng hòa giáo sư Lý Chánh Trung năng nổ xuống đường, có dăm bảy tác phẩm được xuất bản và rất nhiều những bài chính luận, nhận định về sự đồi trụy văn hóa, bất công xã hội, về nguy cơ bị nô lệ ngoại bang đã được đăng trên các báo và tạp chí.

Nhưng trong 40 năm sống với cộng sản, ông dường như im lặng trước một xã hội vẫn đầy bất công, nền giáo dục xuống cấp, hòa hợp hòa giải dân tộc không có, quyền tự quyết không được tôn trọng là những điều trước đây ông luôn quan tâm và công khai lên tiếng.

Giáo sư Lý Chánh Trung sinh ngày 23/12/1928 tại Trà Vinh, mất ngày 13/3/2016 tại Sài Gòn, hưởng thọ 89 tuổi.

Các tác phẩm của ông: Cách mạng và đạo đức (1960), Ba năm xáo trộn (1967), Tìm về dân tộc (1967), Tìm hiểu nước Mỹ (1969), Những ngày buồn nôn (1972), Tôn giáo và dân tộc (1973) và Đối diện với chiến tranh (2000).

© 2016 Buivanphu

[Bài đã đăng trên bbcvietnamese.com 19.03.2016, vietbao.com 19.03.2016]

Gs. Lý Chánh Trung có là trí thức cánh tả? * Nhưng trong 40 năm sống với cộng sản, ông dường như im lặng trước một xã hội vẫn đầy bất công, nền giáo dục xuống cấp, hòa hợp hòa giải dân tộc không có, quyền tự quyết không được tôn trọng là những điều trước đây ông luôn quan tâm và công khai lên tiếng.

About Bùi Văn Phú

Bùi Văn Phú is a community college teacher and a freelance writer from San Francisco Bay Area. He worked with Peace Corps in Togo, Africa and United Nations High Commissioner for Refugees in Southeast Asia. Bùi Văn Phú hiện dạy đại học cộng đồng và là một nhà báo tự do sống tại vùng Vịnh San Francisco, California. Trong thập niên 1980, ông làm tình nguyện viên của Peace Corps tại Togo, Phi Châu và làm tham vấn giáo dục cho Cao ủy Tị nạn Liên hiệp quốc tại Đông nam Á.
This entry was posted in ở quê xưa, chính trị Việt and tagged , , . Bookmark the permalink.

3 Responses to Gs. Lý Chánh Trung có là trí thức cánh tả?

  1. Pingback: Gs. Lý Chánh Trung có là trí thức cánh tả? | CHÂU XUÂN NGUYỄN

  2. Pingback: MỘT TRÍ THỨC THIẾU TRI THỨC ĐÃ TIN THEO CỘNG SẢN VỪA NẰM XUỐNG (Thiện Ý) | Ngoclinhvugia's Blog

  3. Lê Vân says:

    Kính gởi ông Bùi Văn Phú,

    Sau khi được đọc bài này của ông (tương đối trễ, vào giữa tháng 4/2016), tôi có viết một bài cảm nghĩ… Tới nay đã hơn một tháng rồi!

    Xin kính gởi ông. Trân trọng, Lê Vân

    Nhân đọc bài: “GS. Lý Chánh Trung có là trí thức cánh tả?” của ông Bùi Văn Phú

    Lê Học Lãnh Vân

    Bài viết nói trên (https://buivanphu.wordpress.com/2016/03/18/gs-ly-chanh-trung-co-la-tri-thuc-canh-ta/) gợi trong tôi một một số điều. Ông Lý Chánh Trung là người tôi quý mến từ 45 năm trước, và có mối quen biết cá nhân một thời. Ông Bùi Văn Phú là tác giả của các bài viết gần đây mà tôi đánh giá nghiêm túc. Bài viết này của tôi không nhằm ủng hộ hay phản bác lập luận của ông Phú, chỉ xin trình bày một số cảm nhận và suy nghĩ của riêng mình…

    Đọc ông Phú: “Giới trí thức thời Việt Nam Cộng hòa ai cũng nghe biết đến giáo sư Lý Chánh Trung qua những bài viết gây sôi nổi về tinh thần dân tộc, lòng yêu nước và về tinh thần tôn giáo nhập thế.

    Qua những tập sách, cùng hàng trăm bài báo, ông đưa ra lý luận triết học, những cái nhìn từ đường phố, qua đó phản ánh quan điểm của ông là chống lại sự can thiệp của Hoa Kỳ vào Việt Nam, là mơ ước một xã công bằng, không còn cảnh người giầu bóc lột người nghèo” (Trích).

    Tôi nhớ một thời đã sống. Thời đó tôi là học sinh rồi sinh viên. Thời đó, chung quanh tôi, trong khi một số người trách móc tại sao Miền Bắc không lo sống trong hòa bình mà xua quân vào đánh phá Miền Nam, thì một số không ít các thầy cô, các bậc đàn anh, thường rỉ tai nhau về “trong khu”, về “công tác thành”, về những người “bụng không phệ” mà cương nghị, chiến đấu chống tham nhũng, cường quyền áp bức, chống chế độ bù nhìn giành lại quê hương…

    Thời đó, những bài viết của giáo sư Lý Chánh Trung theo khuynh hướng đó, đăng trên báo Tin Sáng, Điện Tín, được trình bày bằng một văn phong giản dị, hàm súc và có tính tri thức, được nhiều người trong tầng lớp sinh viên, trí thức ái mộ. Trong cái xã hội đang thực tập chính thể dân chủ, chiến tranh đã khiến nền dân chủ đó càng thêm khiếm khuyết, khá nhiều người trong giới trí thức nghiêng về phản đối chính quyền Miền Nam.

    Chiến thắng Điện Biên Phủ được họ xem là vinh quang của chỉ những người phía bắc sông Bến Hải, chủ tịch Hồ Chí Minh được rỉ tai là nhân vật huyền thoại… Các tên tuổi Nguyễn Hữu Thọ, Huỳnh Tấn Phát, Trịnh Đình Thảo, Dương Quỳnh Hoa… được ngưỡng mộ. Thời đó, chống chính quyền Miền Nam được nhiều người xem là thái độ của trí thức chân chính dấn thân! Những cuộc biểu tình liên tiếp lôi kéo hàng chục, hàng trăm ngàn người rung chuyển cả Sài Gòn…

    Trong một lần tình cờ kẹt giữa dòng người biểu tình, tôi lại tình cờ đi gần ông Lý Chánh Trung và nghe ông nói với những người trẻ tuổi chung quanh: “Đừng mắng chửi, nhục mạ họ. Họ cũng như mình, nhưng không có điều kiện gần cái đúng như mình”. Họ mà ông nói đây là những người cảnh sát đang phong tỏa ngoài xa xa kia.

    Tôi cho rằng, chính sự chống đối chế độ Miền Nam bởi các nhân vật như ông Lý Chánh Trung góp phần quan trọng vào việc làm rệu rã chế độ Miền Nam và khiến cuộc chiến Việt Nam kết thúc như nó đã xảy ra trong năm 1975. Cách cuộc chiến kết thúc như vậy có lợi hay có hại cho Việt Nam trong ngắn hạn và về lâu dài không thuộc phạm vi chủ đề của bài viết này.

    Năm 1976, tôi gặp ông Lý Chánh Trung. Lúc đó tôi trẻ măng, còn ông vào giai đoạn sung sức nhất, chín chắn nhất của một người trí thức. Sau vài câu thăm hỏi, ông vỗ vai tôi thân mật: “Các cậu chịu khó đi, chừng 5 năm nữa nước mình giàu rồi! Lúc đó tụi tôi già, các cậu đang vươn lên”.

    Năm 1982, tôi gặp ông và hỏi những câu tương tự như ông Bùi Văn Phú đã đặt trong bài viết của ông: “ông dường như im lặng trước một xã hội vẫn đầy bất công, nền giáo dục xuống cấp, hòa hợp hòa giải dân tộc không có, quyền tự quyết không được tôn trọng là những điều trước đây ông luôn quan tâm và lên tiếng” (Trích). Ông Lý Chánh Trung trả lời tôi đại ý như sau:

    1) Tôi thấy những điều cậu nói chớ, thấy chúng và thấy trách nhiệm của tụi tôi trong đó.
    2) Chế độ này vững chắc lắm. Hơn nữa, nó được dựng lên từ những người yêu nước nhiệt huyết. Không thể lật đổ nó thì phải hợp tác với nó mà cải tạo từ từ.
    3) Với lại nước mình bây giờ đã tan hoang quá nhiều rồi. Nếu có biến cố mạnh nữa thì nát ngướu như tương!

    Câu trả lời của ông Trung khác xa với câu trả lời của nhà văn Vũ Hạnh. Tại hội trường Hội Trí Thức Yêu Nước Tp. HCM, khi bàn về Bút Máu, trước câu hỏi tương tự và cũng vào thời đó, ông Vũ Hạnh đáp rằng đối với kẻ địch thì ta phải hết sức tấn công, với chế độ mình thì ta phải hết lòng bảo vệ!

    Năm 1984, trước khi rời Việt Nam, tôi có đến chào ông Lý Chánh Trung. Ông nói: “Chục năm nay tụi tư bản phát triển rất mau. Tụi nó có cái hay mà cũng có cái dở. Theo tôi cậu đi chỉ là tạm thời, khi Việt Nam thu xếp xong hậu quả chiến tranh thì trở về làm việc cho đất nước”. Rồi ông cười gượng: “Hồi đó tụi tôi cũng nói nhau đi rồi trở về xây dựng đất nước. Mấy chục năm cũng chưa làm được gì, bây giờ cậu lại bắt đầu như tụi này ngày trước!”

    Rời Việt Nam sống và làm việc tại “thế giới tư bản”, tôi thấy đúng như ông nói: “Tụi tư bản có cái hay mà cũng có cái dở”, tuy nhiên, so sánh với Việt Nam tôi thấy họ “hay” thì nhiều mà “dở” thì tương đối ít!

    Hồi còn trong nước, tôi thường được nghe rằng “tư bản” là kẻ thù của ta, và họ không bao giờ quên rằng ta là kẻ thù của họ, họ luôn muốn “lật” ta! Vậy mà, tôi, công dân của một nước thù địch, khi đến xứ họ học hành, làm ăn lại được đối xử rất công bằng. Muốn đi đâu thì đi, ở đâu thì ở. Các bước thăng tiến trong nghề nghiệp của tôi cũng cho thấy họ không hẹp hòi như ta tưởng! Trong khi đó, Nam Hàn, theo bước các nước tư bản, đang phát triển vùn vụt… Một người bạn năm xưa của ông Lý Chánh Trung ở nước ngoài nói rằng tư tưởng của ông đã cũ kỹ quá rồi!

    Giữa thập niên 1990, gặp lại ông lúc tóc đã màu muối lấp màu tiêu. Trong một gian phòng của Hội Trí Thức Yêu Nước Tp. HCM trên đường Nguyễn Thông, nghe tôi kể lại cuộc sống “tư bản”, ông trầm ngâm: “Vậy là tụi nó tiến bộ dữ quá. Cả về khoa học kỹ thuật lẫn khoa học xã hội. Hèn gì mà Đông Âu sụp đổ! Đông Âu sụp đổ vì hệ thống xã hội chủ nghĩa không phát triển nổi, chớ không phải do ai đánh phá!” Rồi ông than thở: “Kiến thức của tôi hếi xài được rồi. Mong thế hệ của cậu thành công hơn!”

    Sau đó mấy năm, con trai ông bị tai nạn xe hơi, ông trực nuôi con trong bệnh viện Chợ Rẫy. Người con sống đời thực vật, và ông Trung đau khổ cho rằng ông Trời bắt ông gánh quá nặng! Trí nhớ và sức khỏe ông suy giảm rất nhanh kể từ đó…

    Nhìn về giáo sư Lý Chánh Trung, tôi thấy ông là một trí thức dấn thân. Trong ông có điều quan trọng của một nhà trí thức: vẫn giữ tính hoài nghi khoa học, sẵn sàng chấp nhận mình sai và biết phản tỉnh. Ông giản dị, trung thực, lương thiện nhưng không mạnh mẽ, thậm chí có phần yếu đuối nữa.

    Là thế hệ đi sau, tôi thương ông: nếu không dấn thân, với bằng cấp đó, tri thức đó, ông đã có thể sống cuộc đời một giáo sư đại học, một đổng lý, một thứ trưởng hay bộ trưởng cao sang, giàu có. Ông đã đánh đổi để dấn thân, và cho tới cuối đời thì thấy hoàn cảnh xã hội và đất nước không như mong muốn! Do không đủ mạnh mẽ, và cũng do các áp lực của hoàn cảnh, ông đã không công bố những nhận xét của mình như dưới thời Việt Nam Cộng Hòa. Hơn nữa, thời ông còn sáng suốt thì chưa có hệ thống internet rộng khắp như hiện nay. Tuy nhiên tôi tin rằng ông từng bàn bạc, thảo luận, chia sẻ với học trò, bạn bè, người thân… những kiến thức, nhận xét của mình, cho dù chúng không được in ra. Không có gì được tạo ra thêm, không có gì mất đi, những ý kiến đó lưu truyền, cộng hưởng với các ý kiến khác tồn tại trong nền dân trí tổng quát và góp phần thúc đẩy sự tiến lên của xã hội, sự ra đời các “chính sách đổi mới về kinh tế và cởi trói về văn nghệ” (Trích).

    Tuy nhiên, dù đã nhìn ra các bất cập của xã hội, ông Lý Chánh Trung vẫn không thấy được rõ nét các thay đổi cần thiết đang được mong chờ. Phải chăng nếp sống trước thời internet chậm hơn hiện nay nhiều, cho nên “nhận thức về thay đổi” và “quản lý thay đổi” chưa là một nếp nghĩ, nếp sống của ông?

    Cuộc đời ông Lý Chánh Trung phản ánh thời cuộc ông đã sống. Cả một thời gian dài, đất nước tập trung nguồn lực vào việc giành độc lập. Để rồi, khi đã có độc lập mới thấy lân bang không tốn xương máu vẫn có độc lập. Để rồi, tàn cuộc chiến, anh em nhìn nhau mới thấy mình gánh chịu đói nghèo và chậm tiến, còn lân bang thì hưởng no ấm và tiến bộ! Buồn thay, đó là các lân bang mà trước khi cuộc chiến tàn khốc xảy ra, Việt Nam đã phát triển hơn họ trên nhiều tiêu chí!

    Phần mình, tôi cảm nhận rằng nhiều nhà trí thức ở hai phía (buồn thay, 41 năm sau thống nhất mà vẫn còn hai phía như xưa!) đều có tấm lòng, có tài năng. Tôi muốn nói tới các nhà trí thức chân chính. Họ chỉ khác nhau về hoàn cảnh sống và chọn lựa hướng đi của mình. Hợp lực của tất cả có lợi biết bao cho sự tiến bộ của đất nước! So sánh Việt Nam với các nước khác, nhiều khi tôi tự hỏi nếu chúng ta cùng nhau góp sức trong tinh thần tôn trọng sự chọn lựa của mỗi cá nhân, tranh luận nhau thay vì đả phá, hay đánh phá nhau nghiệt ngã, có thể chăng đất nước ta đã tiến nhanh hơn về hướng dân chủ, đồng nghĩa với chúng ta đã giàu mạnh hơn, văn minh hơn và tự chủ hơn?

    Bên ngoài cửa sổ, lại một ngày 30/4 sắp tới!

    Lê Học Lãnh Vân (ngày 22 tháng 04 năm 2016)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s