Ghana ngày trở lại [Phần 2]

Bùi Văn Phú

Một con phố ở trung tâm Accra, Ghana (Ảnh: Bùi Văn Phú)

Sau hành trình hơn 20 giờ đồng hồ, từ San Francisco đến Amsterdam rồi chuyển máy bay đi Accra, tôi đến nhà trọ lúc gần khuya. Đêm đầu tiên ở Ghana tôi đã ngủ một giấc ngon.

Hôm sau thức dậy sớm, ra đường đi bộ quanh khu Đại học Ghana tìm gì ăn sáng. Một sạp bên đường có bán thức ăn và trái cây, tôi hỏi mua vài thứ và nói trước với người bán hàng tôi không có tiền cedis. Đưa tờ 5 đô mà bà bán hàng không nhận và không bán thức ăn cho tôi. Bà chỉ đường đến ngân hàng để đổi tiền, nghe nói xa xa cần đi tắc-xi. Bà nói cứ kêu xe, chạy đến nơi không có cedis, trả bằng đôla tài xế cũng phải nhận. Bà còn dặn thêm một đô đổi được 4.5 cedis. Thấy hơi xa nên tôi không đi vì sợ có thể lạc mà trong túi không có tiền địa phương, gặp rắc rối không biết làm sao. Thôi, chờ đến 9 giờ bạn tới đón sẽ đưa đi đổi tiền.

Tôi nhịn ăn sáng, lang thang về phía đại lộ trước mặt. Con đường chính dẫn vào trung tâm Accra thật ồn ào, nhộn nhịp với người và xe ôtô. Tôi thích trang phục, đặc biệt là của phụ nữ vì mầu sắc tươi và hoa văn đẹp. Vài tòa nhà cao tầng đã được xây dựng cũng với gam mầu nổi bật trên nền trời. Hơn ba mươi năm trước tôi đã qua lại khu này vài lần thì chưa có những toà nhà cao và đường xá còn ít xe. Sáng nay là dòng ôtô ùn tắc trên đường tiến về trung tâm.

Tại ngã tư, khi đèn đỏ thì nhiều người bán hàng tràn xuống đường mời khách mua, có thể là chai nước ngọt, gói đậu phộng, các thứ bánh bột hay đồ ăn vặt. Có cả những món đồ gia dụng, đồ điện, đồ nhựa, giấy đi cầu, tấm bản đồ, giây thắt lưng. Đủ mọi thứ. Ngã tư nơi trục lộ chính mà trông như có phiên chợ di động với những người buôn bán len lỏi giữa dòng xe.

Bên đường có nhiều bảng quảng cáo các buổi thuyết giảng về Kitô giáo, có quảng cáo gà rán KFC. Trên bờ tường nhiều chỗ còn áp-phích với hình ứng cử viên trong một cuộc vận động tranh cử.

Đại lộ chính dẫn vào trung tâm Thủ đô Accra (Ảnh: Bùi Văn Phú)

Tôi ngạc nhiên khi nhìn thấy nhiều quảng cáo gạo và gia vị nướng thịt, thấy quảng cáo mì gói Hàn Quốc bên hông xe tải. Nhiều nhất là những quảng cáo gạo Thái Lan. Tại một trạm xe có treo tấm pa-nô nhỏ quảng cáo gạo Fortune nhập từ Việt Nam.

Buổi sáng trạm xe ồn ào náo nhiệt. Mỗi khi xe “trotro” vào trạm, lơ xe la lớn điểm đến cho khách biết leo lên. Đây là loại xe 9 hay 12 chỗ ngồi được biến cải để có thể chở nhiều hơn số chỗ qui định. Trên đường không thấy xe gắn máy hay xe đạp. Toàn ôtô, đa số là xe Nhật hay Nam Hàn, lác đác có xe hiệu của Đức, của Mỹ.

Trở lại nhà trọ trước 9 giờ cho kịp hẹn với bạn để chuẩn bị đi Cape Coast. Ngồi chờ, bụng đói, lại nhờ người tiếp tân mua dùm thức ăn sáng. Món ăn địa phương gồm ba bánh đậu xay chiên và ly nước quậy đặc như bột ngũ cốc, nóng, uống thấy hương vị gừng và tiêu. Hỏi tên, biết đó là “koko”.

Hơn 10 giờ anh bạn mới tới và báo cho biết đoàn sinh viên chưa rời cố đô Kumasi để đi Cape Coast, hai nơi cách nhau 5 giờ xe, trong khi từ Accra đến đó chỉ 3 giờ, nên bạn nói tôi chưa cần ra bến xe ngay mà chờ đến chiều. Bạn hỏi tôi muốn ở nhà trọ chờ hay theo anh đi lo vài việc cho một buổi văn nghệ do anh phụ trách. Tôi muốn đi theo anh, nhưng nói trước hết cần đến ngân hàng để đổi tiền.

Ở đây mọi việc đều chậm rãi và nếu quen nếp sống tây phương thì không nên nóng lòng, bực bội mà hãy kiên nhẫn chờ đợi, như giáo sư trưởng đoàn đã nhắc mọi người trước khi lên đường, cũng như tôi từng có nhiều trải nghiệm. Hẹn 9 giờ, hơn 10 giờ mới thấy bạn đến đã xác nhận lại cho tôi biết đó là chuyện bình thường. Hơn ba mươi năm qua cũng không có gì thay đổi trong quan niệm về giờ giấc ở đây.

Một tiệm tạp hoá nơi miền quê Ghana (Ảnh: Bùi Văn Phú)

Bạn đưa đến một ngân hàng trong khu mua sắm mới xây, khá lớn và sang trọng, sạch sẽ như bất cứ shopping nào ở Mỹ. Sau khi tôi đưa 400 đôla Mỹ và trình hộ chiếu, bà thư ký nói ngồi chờ. Tôi vui vẻ ra ghế ngồi vì biết rằng nếu mình tỏ ra bực bội với cách làm việc của người địa phương thì chỉ làm cho sự việc xấu hơn, có thể sẽ phải chờ rất lâu, chứ không giải quyết được gì. Nửa giờ sau tôi nhận được số tiền, gần 2 nghìn cedis để tiêu trong mười ngày.

Theo bạn đi “trotro” về một làng quê, cách Accra chừng ba chục cây số. Đến đầu đường làng, chúng tôi chuyển qua đi xe ôm đi vào đường đất đỏ, hai bên san sát những cửa tiệm tồi tàn. Tiệm tạp hoá, tiệm sửa tivi, sửa xe. Thỉnh thoảng có ngôi nhà gạch hai tầng mới xây. Càng vào sâu bên trong càng nghèo, nhà cửa lụp xụp. Đến nơi bạn bảo tôi ngồi chờ trong một quầy nhỏ bằng gỗ sơ sài ngay đầu một khu xóm, bên cạnh có một bồn nước lớn, có nơi tắm giặt công cộng. Bạn vào bên trong lo mượn bộ trống cho buổi diễn văn nghệ.

Một em học sinh trông coi quầy, thấy tôi, tưởng là người Hoa, em chào “Ni hao” và tôi cũng đáp lại như thế. Em vừa trông nom quầy vừa làm ôn tập toán. Tôi hỏi chuyện học hành, em kể học sinh ở đây phải thi tốt nghiệp lớp 12 qua một kì thi rất khó. Thi đậu không có nghĩa là sẽ vào được đại học, vì các trường chỉ nhận học sinh đỗ cao, đạt điểm A hay B. Em mới thi tốt nghiệp tháng trước đang chờ kết quả và đoán mình chỉ được điểm C. Em nói ngày nay có nhiều sinh viên Ghana du học bên Trung Quốc.

Thỉnh thoảng có người ghé đưa tiền cho em bỏ vào hộp rồi ra lấy nước ở vòi hay dùng phòng tắm công cộng. Nơi đây cũng bán mấy thứ lặt vặt như xà bông, giấy đi cầu. Nhìn dưới sàn gỗ thấy mấy vòng nhang chống muỗi màu xanh quen thuộc, có vòng còn đốt dở làm tôi nghĩ đến bệnh sốt rét, một căn bệnh vẫn còn hoành hành ở vùng đất này, có thể làm chết người nếu không phòng chống. Du khách tới đây phải uống thuốc chống sốt rét mỗi ngày và tôi còn mang theo nhiều thứ khác như thuốc bôi da và thuốc treo trong phòng để đuổi muỗi. Mới qua một đêm nên chưa rõ muỗi ở đây như thế nào, chứ hồi ở Togo tôi luôn bị muỗi cắn và đã bị sốt rét một lần, chỉ hai tuần sau khi đến, dù đã uống thuốc đầy đủ.

Gần trưa chúng tôi rời làng bằng tắc-xi. Cùng đi trên xe có một người nữa và còn chở thêm mấy chiếc trống lớn nhỏ để trên lòng ba người. Hỏi bạn về sinh hoạt làng xóm mới biết anh là “chief” của làng, tức một tộc trưởng. Anh muốn đưa tôi vào làng, nhưng chưa xin phép bậc trưởng lão nên phải để tôi ngồi ngoài đầu xóm. Về đời sống và tiện nghi, anh nói dân còn nghèo, trong làng có điện và việc đưa nước sạch đến cho dân là ưu tiên hàng đầu của chính phủ. Mỗi tuần có xe chở nước đến bơm vào bồn.

Nhạc cụ ở Ghana (Ảnh: Bùi Văn Phú)

Trước khi ra đến quốc lộ tôi thấy có một toà nhà hai tầng, đang xây sắp xong, trên nóc đã có bảng hiệu với tên “China Mall”. Bạn kể Trung Quốc trong hai chục năm qua đã đầu tư vào Ghana và hiện có nhiều người Hoa làm việc ở đây, mấy năm trước có xung đột với dân địa phương vì cạnh tranh thương mại.

Về lại Accra chúng tôi đi ăn trưa. Tôi chọn món “foufou” truyền thống ăn với sốt càri dê mà hai bạn người Ghana đều ngạc nhiên khi thấy tôi biết thưởng thức món này. Thực ra khi dạy học ở Togo tôi đã ăn món này gần như mỗi ngày, với các loại nước sốt khác nhau. Dân địa phương ăn “foufou” cũng giống như người Mỹ ăn bánh mì hay người Việt ăn cơm.

Sau đó ghé vào một khu vực chuyên làm trống truyền thống để tôi thấy cách gọt, đẽo gỗ, tạc nét văn hoá quanh trống và căng da mặt trống. Tại đây bạn lại thuê thêm vài chiếc trống nữa.

Bốn giờ chiều bạn đưa ra bến xe. Tạm biệt nhau ở đó và hẹn gặp lại nhau ngày mai.

Xe đò chở chừng 20 người, như “trotro” trong thành phố, có rộng chỗ hơn chút và phía sau chở hành lý. Giá một vé 24 cedis, khoảng 5 đôla. Tôi có nhiều hành lý nên phải trả thêm một vé nữa. Đường dài hơn 150 kilômét nhưng sẽ mất khoảng 4 giờ. Chạy chậm trong thành phố vì kẹt xe, sau đó đi nhanh hơn. Không biết khi nào tới nơi nên tôi mua mấy gói bánh bích-qui để ăn trên đường.

Đi qua những làng. Nhìn cảnh quan toàn đất đỏ, cỏ mọc cao. Một vài khu chợ đã hết giờ họp để trơ ra những sạp thô sơ. Thỉnh thoảng có khu nhà ở bằng gạch với mái tôn, còn hầu hết là nhà gỗ sơ sài. Qua vài khu thương mại nho nhỏ có nhà tầng với bảng hiệu. Điều tôi chú ý là khi qua một thị trấn, nhìn từ xa xa thấy cột điện cao ở trung tâm là sẽ có gắn loa. Như loa phường là cách để đem thông tin đến cho dân.

Trên xe ngồi cạnh một giáo sư dạy tâm lí trị liệu tại Đại học Cape Coast nên chúng tôi nói chuyện về nền giáo dục ở hai nước, hệ thống thi cử, về đại học. Nhìn chung học sinh Ghana khi vào ba năm cuối bậc trung học, senior high school, đã biết hướng đi cho tương lai. Nếu học không giỏi các môn chính như Anh ngữ, toán, sinh lý hoá thì sẽ chuyển sang học nghề, thay vì theo đuổi mơ ước vào đại học để làm bác sĩ, kỹ sư hay giáo viên. Học phí đại học ở đây chừng 600 đôla một năm, như thế cũng khá cao, khi nhiều người còn buôn gánh bán bưng được chừng 100 đôla một tháng. Anh cho biết trong nếp văn hoá Ghana, dân ở đây rất kính trọng thày cô và những người làm việc trong ngành giáo dục. Anh đã có bằng thạc sĩ và muốn qua Mỹ học tiến sĩ tại một đại học ở tiểu bang Ohio nhưng điều kiện khó khăn.

Quảng trường Độc Lập ở Accra (Ảnh: Bùi Văn Phú)

Một trung tâm thương mại trên đường từ Accra đi Cape Coast (Ảnh: Bùi Văn Phú)

Đến Cape Coast lúc 8 giờ và trời đã tối mịt. Trước khi chia tay giáo sư nói để anh mặc cả giá xe giúp vì không muốn tôi bị lừa khi đi tắc xi về khách sạn. Từ trạm xe về khách sạn, nghe tài xế nói 80 cedis, anh mặc cả 30 rồi cuối cùng đồng ý với giá 40 cedis.

Đến khách sạn Coconut Beach, nằm ngay cạnh một quán với đèn mầu lấp lánh, vang vang điệu nhạc nghe rất vui và nhiều người đang nhún nhảy. Vì có hai kiện hành lí nên tôi nói tài xế cùng vào trong để biết chắc đúng nơi đoàn sẽ trú ngụ và sau đó giúp tôi đem hành lí vào. Hỏi tiếp tân, cô dò sổ đăng ký mà không thấy tên tôi hay của bất kỳ ai trong đoàn đã đặt phòng, theo như danh sách giáo sư trưởng đoàn đã đưa cho tôi trước khi rời Mỹ. Cô tiếp viên nói còn một khách sạn khác, tên cũng có chữ “Coconut”, cách đây dăm phút. Đã mệt và hơi lo, định ở lại chỗ này nên tôi hỏi giá phòng bao nhiêu một đêm, cô nói 150 cedis. Suy nghĩ vài giây tôi quyết định nhờ tài xế đưa tới khách sạn mà cô đã chỉ, nếu cũng không đúng thì tôi sẽ ở lại nơi đó, dù giá bao nhiêu. Sáng mai sẽ tính sau.

Tài xế đưa tôi đến khách sạn Coconut Grove, nằm ngay bờ biển vì tôi nghe sóng vỗ rì rào và gió thổi khi vừa ra khỏi xe. Tôi và tài xế cùng vào. Hỏi tiếp viên, cô nói đúng là nơi đoàn sẽ trú ngụ và mọi người sẽ đến trong đêm nay. Tôi mừng trong lòng vì đã đến đúng nơi. Cô còn xác nhận là đoàn đến từ một đại học ở California và cho biết gồm toàn người da đen, chỉ có một người da trắng và một người da vàng. Không hiểu vì sao khách sạn lại biết những chi tiết như thế.

Trở lại Ghana lần này như một sinh viên, tôi sẽ học hỏi về lịch sử nô lệ, ngay tại Cape Coast, nơi bốn thế kỷ trước biết bao người da đen đã bị bán qua Mỹ, Peru, Portugal, Anh Quốc.

Cách đây hơn hai chục năm, sau khi xem phim “Amistad” của đạo diễn Steven Spielberg tôi có thêm hiểu biết về buôn bán nô lệ nên mong có ngày được nhìn rõ dấu tích lịch sử còn để lại. Gió đêm và những cơn sóng vỗ bên bờ biển Châu Phi gợi cho tôi hình ảnh trong phim với những con tàu chở đầy người nô lệ từ chỗ này qua Châu Mỹ. Đoàn chúng tôi gồm 25 người, hầu hết là sinh viên và người Mỹ da đen muốn tìm về nguồn cội. Duy nhất mình tôi là da vàng và một sinh viên da trắng.

Tôi nhờ tài xế giúp đem hành lí vào sảnh khách sạn. Mỗi thành viên khi rời Mỹ đem theo hai kiện hành lí, một kiện là quà gồm quần áo, bút vở, dụng cụ học sinh để tặng cho các làng và trường học mà đoàn sẽ đến thăm.

Nhận phòng xong cũng đã 10 giờ đêm, quán ăn trong khách sạn không còn mở cửa. Tôi lấy bánh mua hồi chiều ở bến xe ra ăn cho đỡ đói rồi đi ngủ.

Đang ngon giấc, có tiếng gõ cửa làm tôi giật mình thức dậy và hơi sợ. Nhìn đồng hồ. Đã hơn một giờ khuya. Tôi hỏi ai, rồi nghe tiếng người quen. Đó là giọng giáo sư hướng dẫn. Bà vừa đưa đoàn từ Kumasi tới đây, trễ hơn dự định 5 giờ đồng hồ. Dù đã khuya bà cũng ghé hỏi thăm. Để tôi yên tâm.

[tiếp phần 3]

© 2019 Buivanphu

Ghana ngày trở lại [Phần 2] * Hỏi tiếp viên, cô nói đúng là nơi đoàn sẽ trú ngụ và mọi người sẽ đến trong đêm nay. Tôi mừng trong lòng vì đã đến đúng nơi. Cô còn xác nhận là đoàn đến từ một đại học ở California và cho biết gồm toàn người da đen, chỉ có một người da trắng và một người da vàng. Không hiểu vì sao khách sạn lại biết những chi tiết như thế.

About Bùi Văn Phú

Bùi Văn Phú is a community college teacher and a freelance writer from San Francisco Bay Area. He worked with Peace Corps in Togo, Africa and United Nations High Commissioner for Refugees in Southeast Asia. Bùi Văn Phú hiện dạy đại học cộng đồng và là một nhà báo tự do sống tại vùng Vịnh San Francisco, California. Trong thập niên 1980, ông làm tình nguyện viên của Peace Corps tại Togo, Phi Châu và làm tham vấn giáo dục cho Cao ủy Tị nạn Liên hiệp quốc tại Đông nam Á.
This entry was posted in văn hóa du lịch and tagged , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s